Κατηγορία: ΚΥΡΙΑ ΑΡΘΡΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΟ 1999

ΜΑΝΗ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Αυτή την εποχή που η κορύφωση της τουριστικής περιόδου έχει περάσει είναι ο κατάλληλος χρόνος για μια ολόπλευρη προσέγγιση του θέματος της τουριστικής ανάπτυξης της περιοχής μας. Την ιστορική θεμελίωση της αναγκαιότητάς της και το  συνεκτικό πλαίσιο για τη διατήρησή της σε μακροχρόνιο ορίζοντα, με εντοπισμό και των κινδύνων για ανακοπή της  αυξητικής της πορείας.

Από τότε που εμφανίζεται στην Ιστορία η ονομασία Μάνη, και η αυτοδιοικούμενη περιοχή που αντιστοιχεί στην ονομασία, υπήρχε ένα παραγωγικό  έλλειμμα. Η φτωχή σε αποδόσεις γη της δεν επαρκούσε καλλιεργητικά στη διατροφή των κατοίκων της και το παραγωγικό έλλειμμα θάπρεπε οι κάτοικοί της να βρουν τρόπους να το καλύψουν. Οι τρόποι, κατά καιρούς, ήταν πολλοί. Οι αμοιβές για συμμετοχές σε πολέμους ή η πολεμική λεία, αλλά και τα κούρση και οι εξαγορές αιχμαλώτων από τις πειρατικές επιδρομές,  συγκαταλέγονταν στους τρόπους κάλυψης του παραγωγικού ελλείμματος σε πολλές χρονικές περιόδους  Με τη δημιουργία νεοελληνικού κράτους και τη σταδιακή μετάβαση από την πολεμικότητα σε ειρηνικά έργα, τα παραγωγικά κενά συμπληρώνονταν με άλλες ενασχολήσεις. Κυριότερη απ` αυτές ήταν η προσωρινή μετακίνηση, την άνοιξη και το καλοκαίρι κυρίως, σε γειτονικές περιοχές, στη Μεσσηνία και στη Λακωνία για ένταξη στο δυναμικό τους  για εργασίες στην καλλιέργεια, τη συγκομιδή και τη συσκευασία των αγροτικών προϊόντων που παράγονταν σ` αυτές. (Αξίζει να σημειωθεί, σ` αυτό το σημείο, ότι η έκρηξη της μετανάστευσης στην Αμερική προκλήθηκε από τη διακοπή στις εξαγωγές της σταφίδας, στις αρχές του προηγούμενου αιώνα, και στις επιπτώσεις της στην αμπελοκαλλιέργεια). Εξ` άλλου, η προνομιακή κατάταξη Μανιατών στις Ένοπλες Δυνάμεις της χώρας , που άρχισε από την περίοδο της βασιλείας του Όθωνα (σχετικό είναι και το δημοσιεύμα στη σελίδα 2 ) και συνεχίστηκε για πολλές δεκαετίες, χρησιμοποιήθηκε ως μέσο διοχέτευσης της πολεμικής τέχνης των Μανιατών στις πολεμικές ανάγκες του νεοελληνικού κράτους, αλλά και ως μέσο εκτόνωσης των πληθυσμιακών πιέσεων στην περιοχή μας.

Το τέλος της πολεμικής δεκαετίας 1940 -50 βρήκε τη Μάνη εξουθενωμένη από τους νεκρούς και το αίμα που χύθηκε, αλλά και τις καλλιέργειές της με μειωμένες αποδόσεις λόγω της έλλειψης της αναγκαίας φροντίδας για τη γη. Το νέο κύμα μετανάστευσης, προς Αυστραλία και Δυτική Ευρώπη που επιζητούσαν τν κάλυψη των εργατικών αναγκών για τις βιομηχανίες τους, έδωσε καινούργια ώθηση στην πληθυσμιακή αφαίμαξη της περιοχής μας, σε βαθμό που πολλοί πίστεψαν ότι έφθασε η εποχή της πλήρους πληθυσμιακής αποκυττάρωσης και της ερημοποίησης των οικισμών της. Κάποιοι, λίγοι στην αρχή, κατά τις  δεκαετίες του 1980 και 1990 , πίστεψαν ότι οι ενεργειακές δυνατότητες της Μάνης δεν είχαν εξαντληθεί και ότι ο φυσικός της χώρος , οι κλιματολογικές της συνθήκες και τα πολιτιστικά της μνημεία θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως νέα πηγή έλξης επισκεπτών που θα δημιουργούσε πλούτο για την περιοχή μας. Αυτά τα χαρακτηριστικά του τόπου μας, συνδυασμένα με την αύξηση του βιοτικού επιπέδου της μεσαίας τάξης στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης και της Αμερικής κυρίως, προσέλκυαν ολοένα και εντονότερα το ενδιαφέρον επισκεπτών. Έτσι προέκυψε η αφετηρία εκείνου που στη συνέχεια ονομάστηκε τουριστική ανάπτυξη της Μάνης. Μετά και τη στοιχειώδη βελτίωση των οδικών υποδομών και την ενίσχυση των υδρευτικών δυνατοτήτων  της περιοχής, η ιδιωτική πρωτοβουλία αφυπνίστηκε και άρχισε να προβαίνει σε τουριστικές επενδύσεις για  να καλύψει την ολοένα αυξανόμενη ζήτηση από το τουριστικό κύκλωμα.  (Μακάρι το πολιτικό ενδιαφέρον των τότε κυβερνήσεων να είχε εκπληρώσει την υποχρέωσή του για νομοθετική τακτοποίηση των χρήσεων γης, δεδομένου ότι αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητά του, ώστε οι τουριστικές υποδομές να είχαν πάρει την,  καλύτερη δυνατή, ποιοτική μορφή).

Η τουριστική ανάπτυξη, έδωσε, τελικά, τη δυνατότητα στις νεότερες ηλικίες των κατοίκων της περιοχής μας να συμπληρώσουν το αγροτικό τους εισόδημα και να παραμείνουν στον τόπο μας, Αποτελούν έτσι θεματοφύλακες της παράδοσης και φύλακες των πολιτιστικών μας μνημείων, ξεναγοί των φιλομανιατών επισκεπτών στον τρόπο ζωής που μακροχρόνια έχει διαμορφωθεί από τους προγόνους μας.. Όμως, στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, του ανταγωνισμού και της ρευστότητας των διεθνών οικονομικών ισορροπιών δεν επιτρέπεται εφησυχασμός. Είναι ανάγκη να βρούμε τρόπους ώστε οι επενδύσεις σε δημόσιες υποδομές να φθάσουν σε αντίστοιχα υψηλό επίπεδο με τις επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα στην περιοχή μας. Αυτό μόνο με ένα τρόπο μπορεί να επιτευχθεί: με τη συνεννόηση, τον κοινό σχεδιασμό και την από κοινού διεκδίκηση. Αν το καταφέρομε θα μπορέσομε να επεκτείνομε χρονικά και την οικονομική ισορροπία στον τόπο μας.

Δημοσιεύτηκε στο Εφημερίδα, ΚΥΡΙΑ ΑΡΘΡΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΟ 1999, ΦΥΛΛΑ 2015-

ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ: ΓΙΑΤΙ ΔΕ ΒΓΑΙΝΕΙ Η ΕΞΙΣΩΣΗ;

Εξίσωση στα μαθηματικά είναι η ισότητα που συνδέει γνωστές ποσότητες με άγνωστες, τις οποίες θέλουμε να προσδιορίσουμε. Η εξίσωση λοιπόν είναι μια μαθηματική έκφραση που βεβαιώνει την ισότητα των δύο εκφράσεων. Ο όρος έχει βρει ευρύτατη χρήση και μεταφέρεται σε κάθε θέμα της ανθρώπινης δραστηριότητας που επιχειρείται να επιλυθεί. Για την επιτυχή επίλυση των εξισώσεων απαραίτητο όρο αποτελεί ο προσδιορισμός των άγνωστων ποσοτήτων μετά από επεξεργασία των γνωστών, που έχει ως προϋπόθεση βέβαια ότι υπάρχει σαφήνεια και  για τα δεδομένα στοιχεία αλλά και για τα ζητούμενα.

Στα δημόσια οικονομικά η εξίσωση αφορά κυρίως την ισότητα μεταξύ εσόδων και εξόδων που, στην περίπτωση ανισότητας μεταξύ τους, υπεισέρχεται και νέο στοιχείο ο δανεισμός. Τα επί μέρους ποσοτικοποιημένα στοιχεία που εξειδικεύουν την εξίσωση αναφέρονται στα είδη των εσόδων και των εξόδων. Αυτά προσδιορίζονται από την ακολουθούμενη πολιτική των κυβερνήσεων. Στην  πολιτική των κυβερνήσεων εντάσσονται τα είδη των φόρων και οι κοινωνικές ομάδες που θα τους πληρώσουν, αλλά και τα είδη των εξόδων και οι κοινωνικές ομάδες που θα επωφεληθούν από τις δημόσιες δαπάνες. Όσο και αν αυτή η περιγραφή φαίνεται περίπλοκη θεωρούμε ότι τα στοιχεία που αναφέρονται είναι επεξεργάσιμα και μπορούν να αποτελέσουν αποτελεσματικό μοντέλο διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών. Με μία προϋπόθεση, που σημειώσαμε με έμφαση πιο πάνω: τη σαφήνεια, των στοιχείων που και αυτή με τη σειρά της απορρέει από τη σαφήνεια της πολιτικής που ακολουθούν οι κυβερνώντες.

Από τη σειρά των συλλογισμών που προηγήθηκαν προκύπτει το ερώτημα: πως προκύπτει η σαφήνεια των στοιχείων τόσο για τα κρατικά έσοδα όσο και για τα κρατικά έξοδα. Η αρχική απάντηση είναι εύκολη: το σκέλος των εσόδων στην εξίσωση των δημόσιων οικονομικών σταθεροποιείται με τη σαφήνεια των κυβερνητικών αποφάσεων και τη διαφάνεια των στοιχείων τους. Η πρόταση αυτή εξειδικεύεται περισσότερο παραπέμποντας σε δύο επί μέρους παράγοντες: τη σαφή και ολοκληρωμένου τύπου για κάθε θέμα νομοθέτηση και τη διαμόρφωση μηχανισμού υλοποίησης των αποφάσεων. Και στους δύο αυτούς παράγοντες υστερεί η χώρα μας σε σχέση με τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, με τελικό αποτέλεσμα να μη βγαίνει η εξίσωση στα δημόσια οικονομικά! Η αποσπασματική και ασαφής νομοθέτηση μπορεί να προέρχεται από ποικίλα αίτια: η έλλειψη γνώσεων και ικανότητας των κυβερνώντων μπορεί να καταγραφεί ως το πρώτο αίτιο, αλλά για κάποιους πιο υποψιασμένους μπορεί αυτό να συνδυαστεί με σκοπιμότητες, ώστε από τη διάσπαρτη νομοθέτηση και τις ασάφειες της να ωφελούνται επί μέρους άτομα ή και κοινωνικές ομάδες της αρεσκείας των νομοθετούντων.

Η αντίστοιχη αρχική απάντηση για το σκέλος των εξόδων στην εξίσωση των δημόσιων οικονομικών είναι και αυτή εύκολη: το σκέλος των εξόδων σταθεροποιείται με τη στενή σύνδεση της όποιας δαπάνης με την, όσο το δυνατό ευρύτερη,  κοινωνική ωφελιμότητα. Πολλά είναι τα μαθηματικά μοντέλα που θα μπορούσαν να εξειδικεύσουν με να μετατρέψουν σε αριθμητικά στοιχεία την πρόταση που προηγήθηκε. Χρειάζεται, όμως, να τροφοδοτηθούν με σταθερά και αντικειμενικά στοιχεία από τους κυβερνώντες. Η διαφάνεια στην κατανομή των δημόσιων δαπανών, και κυρίως η κεντρική επιλογή στην κατανομή τους κυρίως σε επενδύσεις και όχι στην κατανάλωση, διαμορφώνει στοιχεία που οδηγούν σε πολλαπλασιασμό του αποτελέσματος. Αν, όμως, μέσω των δημόσιων δαπανών επιχειρείται η διατήρηση στην εξουσία των κυβερνώντων, η εκτροπή από την αποτελεσματικότητα θεριεύει και συμπαρασύρει σε ανισορροπία όλο το κρατικό σύστημα.  Τα αποτελέσματα αυτής της ανισορροπίας βιώνομε πολλά χρόνια τώρα, με όσα παρεπόμενα κακά έχουν δημιουργηθεί σε ευρείες κοινωνικές ομάδες. Αυτή η διόγκωση των δημόσιων δαπανών χωρίς αντιστοίχο αποτέλεσμα, οδήγησε τη χώρα σε υπέρογκο, και με μεγάλα επιτόκια, δανεισμό που καλούμαστε όλοι, δίκαιοι και άδικοι, να ξεπληρώσομε! Και ακόμα χειρότερα, οι κυβερνώντες, εκτός ολίγων εξαιρέσεων, εξακολουθούν να εφαρμόζουν πολιτικές συμπεριφορές προσομοιάζουσες με αυτές που οδήγησαν την εξίσωση των δημόσιων οικονομικώνσε ανισορροπία!

Έχομε και σε άλλες ευκαιρίες προβάλλει το μοντέλο της οικογενειακής εξίσωσης που εφαρμοζόταν μακροχρόνια στη Μάνη: αξιοποίηση όλων δυνατοτήτων για έσοδα από την αγροτοκτηνοτροφική περιουσία και περιορισμός των εξόδων στα απολύτως αναγκαία. Και, όταν δεν έβγαινε η εξίσωση, μετακίνηση στις γειτονικές περιοχές για μεροκάματα. Έτσι ζούσαν ισορροπημένα και, επιπλέον, σπούδαζαν και τα παιδιά τους που έπαιρναν τα γράμματα. Ας το χρησιμοποιήσουν ως πρόπλασμα και οι κυβερνώντες για να πετύχουν την εξίσωση των δημόσιων οικονομικών, που αποτελεί εξ` άλλου υποχρέωσή τους προς το εκλογικό σώμα, του οποίου ζήτησαν  και πήραν την εξουσιοδότηση.

 …

Δημοσιεύτηκε στο ΑΠΟ ΤΟ ΦΥΛΛΟ ΠΟΥ ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ, Εφημερίδα, ΚΥΡΙΑ ΑΡΘΡΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΟ 1999

ΔΑΣΙΚΑ ΜΑΝΗΣ:  ΜΙΑ ΑΞΙΟΠΙΣΤΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ

 

Σε ανύποπτο χρόνο, έχουν περάσει πέντε χρόνια από τότε, ο Σύλλογος Γυναικών Μάνης – παράρτημα Καλαμάτας, κάλεσε στην Καλαμάτα για να μιλήσει  σχετικά με τα Δασικά της Μάνης, ένα από τους διαπρεπέστερους επιστήμονες της χώρας μας, τον Απόστολο Γεωργιάδη, Καθηγητή του Αστικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Ακαδημαϊκό. Ήταν η περίοδος που στη Μάνη επικρατούσε ευφορία μετά την πρόσφατη ψήφιση από τη  Βουλή διάταξης σύμφωνα με την οποία στις δίκες μεταξύ ιδιωτών και δασαρχείων καταργείται το  υπέρ του Δημοσίου τεκμήριο κυριότητας επί των επίδικων εκτάσεων, δηλαδή και οι δύο πλευρές της δίκης θα έχουν ίσα δικαιώματα στην απόδειξη των ισχυρισμών τους. Ο διακεκριμένος  καθηγητής, κατά την ομιλία του, δεν παρέλειψε να σημειώσει ότι η διάταξη που ψηφίστηκε είναι ευνοϊκή για τους Μανιάτες ιδιοκτήτες γης, αλλά δεν λύνει το πρόβλημα. Η πρόσφατη όξυνση της αντιδικίας μεταξύ Μανιατών  και Δασικών Υπηρεσιών,  μετά την ανάρτηση και προγραμματιζόμενη επικύρωση των Δασικών χαρτών, αποτελεί δικαίωση των προβλέψεών του. Μπορεί η διάταξη που ψηφίστηκε τότε να ενδυνάμωσε σημαντικά τις ιδιοκτησιακές διεκδικήσεις  των Μανιατών σχετικά με  τον, εμφανιζόμενο ως δημόσιο, χαρακτήρα κάποιων εκτάσεων , αλλά δεν πρόσθεσε τίποτε για το δασικό ή, μη, χαρακτήρα τους. Ούτε και στις προβλέψεις του βασικού νόμου του 1979, σχετικά με τα δάση και τις δασικές εκτάσεις, επέφερε ουσιαστικές μεταβολές.

Τη θέση αυτή του Καθηγητή υιοθέτησε πλήρως τότε και η ΜΑΝΙΑΤΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ προτρέποντας  τους συμπατριώτες μας σε σχεδιασμό παρεμβάσεων για τη συμπλήρωση  της νομοθεσίας ώστε να συμπεριλάβει και το θέμα  των δασωμένων αγροτικών εκτάσεων.  Στην ίδια κατεύθυνση κινούνται και οι διαδοχικές δημοσιεύσεις (κύρια άρθρα και λεπτομερείς αναλύσεις) στα φύλλα της ΜΑΝΙΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ που κυκλοφόρησαν μετά την ανάρτηση των δασικών χαρτών τον Ιανουάριο του 2017. Με δεδομένη την προθεσμία υποβολής ενστάσεων, που φαίνεται ότι θα εξαντληθεί σύντομα παρά τις διαδοχικές παρατάσεις, αισθανόμαστε την υποχρέωση να συμβάλλομε στη διατύπωση της αξιόπιστης πρότασης που ακολουθεί και πιστεύομε ότι η υιοθέτησή της θα άρει το αδιέξοδο. Ταυτόχρονα επιθυμούμε να υπογραμμίσομε τις προϋποθέσεις που θα πρέπει να συντρέξουν για να έχει το θέμα ευνοϊκή εξέλιξη.

Δημοσιεύομε στη συνέχεια απόσπασμα (παραλείποντας κάποια δευτερεύουσας σημασίας σημεία) από την ομιλία του Καθηγητή Γεωργιάδη που περιλαμβάνει και την πρόταση που και εμείς υιοθετούμε: « Για την αντιμετώπιση των αντίστοιχων προβλημάτων που έχουν δημιουργηθεί – ενόψει καταρτίσεως του Εθνικού Κτηματολογίου – σε ακίνητα εκτός σχεδίου πόλεως, συστάθηκε τον Ιούλιο του 2003 από την Υπουργό ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ. άτυπη διακομματική Επιτροπή, η οποία μετά από πολλές συνεδρίες συνέταξε και υπέβαλε στην Υπουργό σχέδιο νόμου, με το οποίο ρυθμιζόταν το θέμα αυτό κατά τρόπο αντίστοιχο με εκείνον για τα εντός σχεδίου ακίνητα. Οι διατάξεις του νομοσχεδίου αυτού ορίζουν ειδικότερα τα εξής: «1.  Σε ακίνητο που βρίσκεται εκτός σχεδίου πόλεως ή οικισμού που προϋφίσταται του έτους 1923 ή οικισμού κάτω των 2.000 κατοίκων, που έχει ο οριοθετηθεί, ο νομέας του θεωρείται κύριος έναντι του Δημοσίου, εφόσον έως την έναρξη ισχύος του νόμου αυτού:  α) νέμεται το ακίνητο με καλή πίστη και αδιαλείπτως για δέκα (10) έτη και με νόμιμο τίτλο από επαχθή αιτία, υπέρ του ίδιου ή δικαιοπαρόχου του, που έχει αποκτηθεί και μεταγραφεί μετά την έναρξη ισχύος του Αστικού Κώδικα, ή  β) νέμεται το ακίνητο με καλή πίστη και αδιαλείπτως για τριάντα (30) έτη.  2. Δυστυχώς το νομοσχέδιο αυτό δεν προωθήθηκε στη Βουλή και δεν έγινε νόμος του Κράτους, με αποτέλεσμα, τα γνωστά προβλήματα για τα ακίνητα εκτός σχεδίου πόλης, τα οποία σε μεγάλη έκταση και με ιδιαίτερη ένταση αναφαίνονται κατά τη διαδικασία σύνταξης του Εθνικού Κτηματολογίου, να παραμένουν ακόμη εκκρεμή. Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα οξύ στη Μάνη, γιατί πολλοί Μανιάτες δεν διαθέτουν γραπτούς τίτλους για τα πατρογονικά κτήματα που κατέχουν και νέμονται.  Ειδικότερα για τη Μάνη το θέμα αυτό θα μπορούσε να αντιμετωπισθεί επιτυχώς, εάν νόμος προέβλεπε ότι ο κτηματίας, με μια βεβαίωση του οικείου Δημάρχου ή Κοινοτάρχη ότι νέμεται το κτήμα πάνω από 20 χρόνια και μια άλλη βεβαίωση από τη δασική υπηρεσία ότι το κτήμα είχε αγροτική μορφή με βάση τις αεροφωτογραφίες των ετών 1945 ή 1960 θα μπορούσε να πάει στον συμβολαιογράφο και να καταρτίσει συμβόλαιο πώλησης, δωρεάς ή γονικής παροχής».

Αυτονόητο είναι ότι η προώθηση αυτής της πρότασης, που περιλαμβάνει και τις δασωμένες αγροτικές εκτάσεις, απελευθερώνοντας και τις χρήσεις τους,  απαιτεί ισχυρή πολιτική παρέμβαση. Και ο μόνος τρόπος για παρεμβάσεις αυτού του είδους από τους ολιγάριθμους Μανιάτες είναι η ενότητα και η ομοψυχία. Δυστυχώς αυτά τα χαρακτηριστικά δεν έχομε καταφέρει να τα εξασφαλίσομε στις μέχρι τώρα κινητοποιήσεις για το δασικό ζήτημα. Ίσως αυτή η τεκμηριωμένη πρόταση του Καθηγητή Γεωργιάδη, που επαναφέραμε, να  είναι η ευκαιρία για να τα αποκτήσομε. Μόνο έτσι μπορεί να προκύψει ευνοϊκό αποτέλεσμα για τα δασικά, αλλά και να μας μείνουν η ενότητα και η ομοψυχία.…

Δημοσιεύτηκε στο ΚΥΡΙΑ ΑΡΘΡΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΟ 1999

ΔΙΚΑΙΟΥΤΑΙ Η ΜΑΝΗ ΟΔΙΚΟ ΑΞΟΝΑ ΣΥΓΧΡΟΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΩΝ;

Βλέποντας τον τουρισμό να εισέρχεται αυτόβουλα και επιθυμητικά στις περιοχές της Μάνης, αυτόματα δημιουργείται ο συνειρμός: εμείς τι θα κάνομε για να ενισχύσομε αυτή την τάση ; Ο τόπος μας, αυτός καθαυτός, με τα γεωφυσικά, κλιματολογικά και πολιτισμικά χαρακτηριστικά του έλκει τους υποψήφιους ταξιδιώτες τουρισμού. Αυτό, όμως, αποτελεί το πρώτο στοιχείο για την τελική επιλογή, δεδομένου ότι  ακολουθεί συνήθως  επεξεργασία των αντικειμενικών δεδομένων. Και, δυστυχώς, μετά την εξέταση αυτών των αντικειμενικών δεδομένων δημιουργείται κάποιος προβληματισμός. Ο προβληματισμός οφείλεται στην ποιότητα του κεντρικού οδικού άξονα της Μάνης, του δρόμου: Καλαμάτα – Καρδαμύλη – Αρεόπολη – Γύθειο. Ο άξονας αυτός, σε συνδυασμό με την κακή ποιότητα του δρόμου Σπάρτης – Γυθείου (ιδιαίτερα μετά τις Κροκεές που διαχωρίζεται σε υποκλάδους  προς Μονεμβασία και Γύθειο), διαμορφώνει αντικίνητρο σχετικά με τις επιλογές των υποψηφίων επισκεπτών και τους προβληματίζει προτού να πάρουν τις τελικές τους αποφάσεις.

Οι αντικειμενικές διαπιστώσεις που περιγράφηκαν πιο πάνω θάπρεπε να δημιουργούν ενεργοποίηση όλων όσοι αγαπούν τη Μάνη και ιδιαίτερα εκείνων που την εκπροσωπούν. Θεωρούμε βέβαιο ότι όλοι, λίγο – πολύ, οι Μανιάτες και φιλομανιάτες, προβληματίζονται από αυτά τα αρνητικά δεδομένα του οδικού δικτύου, αλλά το θέμα είναι ο τρόπος  που θα βελτιωθούν ουσιαστικά, ώστε να μην ανακοπεί η αναπτυξιακή δυναμική στον τουριστικό τομέα που δημιουργεί ο τόπος μας. Εμείς, οι εκπρόσωποι του σωματείου της ΜΑΝΙΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ και οι συντελεστές της εφημερίδας που εκδίδει, έχομε πολλές φορές και με πολλούς τρόπους διατυπώσει τις απόψεις μας: χρειάζεται ομοψυχία και από κοινού δραστηριοποίηση για να πετύχομε προώθηση των μανιάτικων υποθέσεων, στις οποίες ο κεντρικός οδικός άξονας της Μάνης κατέχει κυρίαρχη θέση. Δυστυχώς το ιστορικό των προσπαθειών γι` αυτή την υπόθεση δεν καταγράφει ενέργειες με χαρακτηριστικά κοινών δράσεων. Θα ξαναθυμίσομε, στη συνέχεια,  μερικές πτυχές του ιστορικού ενεργειών για τον κεντρικό οδικό άξονα της Μάνης.

Η παράκαμψη του Γυθείου και οι βελτιώσεις του δρόμου στην περιοχή του Πασσαβά  και εκείνων πριν την τελική ευθεία προς την Αρεόπολη,  αποτελούν αξιόλογες ενέργειες που προέκυψαν από εκτέλεση έργων ή ωρίμανση μελετών από την προ του 2010 περίοδο των Νομαρχιακών Αυτοδιοικήσεων. Ενέργειες αξιόλογες αλλά αποσπασματικές. Το αναγκαίο, μια ολοκληρωμένη μελέτη του δρόμου από τη Μαραθέα που τελειώνει ο δρόμος παράκαμψης του Γυθείου μέχρι την Αρεόπολη, δεν έχει ακόμα αποφασιστεί για να δρομολογηθεί η μετεξέλιξή της σε έργο. Θα πρέπει, βέβαια, να αναγνωριστεί η βελτίωση του χρόνου πρόσβασης στη Μάνη από τη Σπάρτη μετά τα δύο έργα που αναφέρθηκαν πιο πάνω, όμως η μελέτη που είχε προκηρυχθεί από το 2006 για το δρόμο Σπάρτης – Γυθείου και θα βελτίωση σημαντικά τη χρονική διάρκεια της διαδρομής, δέκα και πλέον χρόνια μετά,  έχει μάλλον εγκαταλειφθεί!

Η νέα γέφυρα της Κοσκάραγας, και η προέκταση του δρόμου από αυτή στο μικρό τμήμα μέχρι τον οικισμό Κρίσκιο των Σωτηριανίκων, είναι η μόνη κληρονομιά έργων από την, προ του 2010, περίοδο των Νομαρχιακών Αυτοδιοικήσεων. Παρότι το έργο παράκαμψης Κάμπου – Σταυροπηγίου, που θα μείωνε τη χρονική διαδρομή κατά 15 λεπτά της ώρας,  είχε προενταχθεί σε Κοινοτικό πακέτο χρηματοδότησης πριν από πάνω από 15 χρόνια! Η χρηματοδότηση δυστυχώς μετατοπίστηκε για άλλα έργα εκτός Μάνης, χωρίς να καταγραφούν αντιδράσεις! Η μελέτη παράκαμψης Βέργας, που προκηρύχθηκε το 2007 για να εκτελεστεί έργο που θα αποτελούσε τη φυσική συνέχιση του Περιμετρικού Δακτυλίου της Καλαμάτας προς τη Μάνη, ματαιώθηκε στην πορεία εξέλιξής της, γιατί δε βρήκε υποστηρικτές για τη συνέχισή της μέχρι το τελικό στάδιο!

Αφετηρία αυτού του κειμένου, που συντάχτηκε με πόνο ψυχής, αποτελεί η τρέχουσα ειδησεογραφία για την ενεργοποίηση πολλών παραγόντων, πολιτικών, αυτοδιοικητικών, επιχειρηματικών, για την προώθηση χρηματοδότησης του δρόμου Καλαμάτας – Μεσσήνης Ριζόμυλου προς Πύλο. Χωρίς αμφιβολία όλοι αυτοί έχουν μεγαλύτερη δυνατότητα παρεμβάσεων από εμάς, τους Μανιάτες. Έχουν, όμως, και πολύ μεγαλύτερη κινητικότητα. Στην εποχή μας η κινητικότητα είναι το εργαλείο που αντισταθμίσει την αριθμητική μειονεξία περιοχών όπως η Μάνη. Εννοούμε κινητικότητα που θα στηρίζεται σε ομοψυχία, για συνειδητή και συντονισμένη ενεργοποίηση, ώστε να αξιοποιηθούν όλες οι διαθέσιμες δυνατότητες παρεμβάσεων και προβολής του δίκαιου αιτήματος για την ουσιαστική βελτίωση του κεντρικού οδικού άξονα της Μάνης. Αυτό χρειάζεται να γίνει αντιληπτό πρώτα – πρώτα από τους δραστηριοποιούμενους στα τουριστικά επαγγέλματα. Γιατί αυτοί είναι οι πρώτοι που θα ωφεληθούν και θα δουν τα εισοδήματά τους να βελτιώνονται και τη ζωή των οικογενειών τους να αναβαθμίζεται. Αλλά και όλοι οι υπόλοιπο θα γίνουν κοινωνοί των ωφελημάτων της τουριστικής ανάπτυξης  που θα διαχέονται στις μικροκοινωνίες της περιοχής μας. Ο συντονισμός αυτών των κοινών δράσεων ανήκει ασφαλώς στους τοπικούς εκπροσώπους μας. Αν συντονίσουν και προωθήσουν τις κοινές δράσεις που προαναφέραμε, σ` αυτούς θα ανήκει και η τιμή για τα όποια θετικά αποτελέσματα προκύψουν…

Δημοσιεύτηκε στο ΚΥΡΙΑ ΑΡΘΡΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΟ 1999, ΦΥΛΛΑ 2015-

ΝΑ ΟΜΑΛΟΠΟΙΗΣΟΜΕ ΤΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ: ΑΤΟΜΟ – ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ – ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ- ΚΡΑΤΟΣ

Οι έννοιες του τίτλου είναι γεμάτες πυκνά νοήματα και σημειολογίες. Αυτά αποκτήθηκαν στη μακροχρόνια διαδρομή εξέλιξης των κοινωνικών ομάδων. Σε άλλες από αυτές τις κοινωνικές ομάδες οι συσχετίσεις αυτών των εννοιών είναι αρμονικές και αλληλοτροφοδοτούμενες, ενώ σε άλλες παρουσιάζουν κενά αλλά και υπερτροφίες σε κάποιες περιοχές της αλληλοσύνδεασής τους ! Η Κοινωνιολογία διδάσκει ότι μόνο αρμονικές σχέσεις μεταξύ των πολιτών οδηγούν σε ισχυρά κράτη με ευημερούντες πολίτες. Στην περίπτωση της χώρας μας η έλλειψη της αναγκαίας αρμονίας μεταξύ αυτών των εννοιών αποτελεί ένα από τους σημαντικότερους παράγοντες δημιουργίας της μακροχρόνιας οικονομικής κρίσης που βιώνουμε. Δηλαδή το υπόβαθρο της κρίσης είναι κατά βάση κοινωνιολογικού χαρακτήρα. Αυτή η διαπίστωση οδηγεί σε αναζήτηση των αιτίων που οδηγούν, ή όχι, σε συσχετίσεις των κοινωνικών ομάδων του τίτλου. Αυτό μπορεί να αποτελέσει και τον πρώτο παράγοντα για τη διαμόρφωση διαδρομής εξόδου από την κρίση.
Παρακολουθώντας την πορεία κοινωνικής εξέλιξης των λαών της Ευρώπης διαπιστώνομε ότι η χώρα μας στερήθηκε τη φάση μετάβασης από το Μεσαίωνα στην Αναγέννηση, που βίωσαν οι περισσότεροι απ` αυτούς. Τη μεσαιωνική μας φάση, που εξελίχθηκε στα πλαίσια της συνεχώς φθίνουσας υστεροβυζαντινής περιόδου, ακολούθησε η υποδούλωση σε βάρβαρο κατακτητή. Γι` αυτό το λόγο δε βιώσαμε την οικονομική αναγκαιότητα που ώθησε τους ευρωπαϊκούς λαούς σε σταδιακή μετάβαση από τη φεουδαρχία στη βασιλεία, που αποτέλεσε και τον πρώτο παράγοντα για τις εθνογενέσεις και τη δημιουργία τελικά κρατικών οντοτήτων. Οι αιώνες της Αναγέννησης και οι κοινωνικές επαναστάσεις, μετά τη διαμόρφωση κοινωνικών τάξεων, ισχυροποίησαν τελικά τις κρατικές διοικήσεις όχι μόνο για τη διατήρηση της εξωτερικής ασφάλειας αλλά για την προάσπιση των ατομικών και δικαιωμάτων των πολιτών τους. Έτσι σφυρηλατήθηκε, σταδιακά και εξελικτικά, η αρμονική σχέση μεταξύ των οντοτήτων: άτομο – οικογένεια – κοινότητα – κράτος, που παράγει ευημερία σ` αυτούς τους λαούς.
Στη χώρα, μας η υποδούλωση περιόρισε τις όποιες κοινωνικές εξελίξεις στις τρεις από τις τέσσερις έννοιες του τίτλου, αφού το κράτος ήταν κράτος ξένο, κράτος – δυνάστης. Το ότι οι σχέσεις στη διαδρομή: άτομο – οικογένεια – κοινότητα ήταν ισχυρές αποτελεί σημαντικό κέρδος που κληρονομήσαμε και αποτελεί πλεονέκτημα απέναντι στους ευρωπαϊκούς λαούς. Δυστυχώς, όμως, αυτό δεν επαρκεί για να καλύψει το χάσμα που υπάρχει στην αντίληψη που είχε δημιουργηθεί για τη σχέση αυτών των θεσμών με το κράτος. Το ότι, εδώ και δύο αιώνες, το κράτος δεν είναι ξένο αλλά δικό μας, δεν έχει λειτουργήσει στο βαθμό που χρειάζεται για να εξουδετερωθούν οι μακροχρόνια παγιωμένες αντιλήψεις των τεσσάρων προηγούμενων αιώνων. Ίσως, η οικονομική κρίση, με τους αναγκαστικούς συνειρμούς που επιβάλλουν οι οικονομικές ανάγκες που δημιουργεί, να μπορεί να αποτελέσει ώθηση για ένα τέτοιο προβληματισμό.
Το ισχυρό κράτος, εκείνο που η διοίκησή του προκύπτει με δημοκρατικές διαδικασίες και τα οικονομικά του στηρίζονται στην ανάπτυξη και την εξισορροπημένη επιβάρυνση των κοινωνικών του τάξεων, αποτελεί εχέγγυο για τους πολίτες του. Αυτό το κράτος έχει τη δυνατότητα να αντιμετωπίσει οποιαδήποτε διαταραχή ισορροπιών προερχόμενη από το εξωτερικό αλλά και οποιαδήποτε διατάραξη της αρμονικής συμβίωσης στο εσωτερικό του. Σ` αυτό το κράτος οι ροές μεταξύ των τεσσάρων θεσμικών εκφράσεων του τίτλου διαμορφώνουν σταθερές συνθέσεις ή, έστω, επαναφέρουν σε σύντομο χρόνο τις οποιεσδήποτε διαταραχές μεταξύ τους.
Ένα τέτοιο κράτος χρειαζόμαστε, αλλά μόνο εμείς, οι πολίτες του, μπορούμε να διαμορφώσομε. Αρκεί να συνειδητοποιήσομε ότι το κράτος δεν είναι ξένο, είναι δικό μας αφού εμείς εκλέγομε δημοκρατικά εκείνους που το διοικούν. Και το κυριότερο, αφού το κράτος είναι δικό μας, έχομε όλοι υποχρέωση να τηρούμε τους νόμους του. Ακόμα και αν οι διοικούντες παρεκκλίνουν από τις εντολές που έλαβαν από τους πολίτες, αφού τους κριτικάρομε έντονα, να περιμένομε τον κατάλληλο χρόνο για να τους αντικαταστήσομε και να τους τιμωρήσομε.
Στην περιοχή μας, τη Μάνη, οι δεσμοί ανάμεσα στις τρεις πρώτες θεσμικές εκφράσεις του τίτλου ήταν πατροπαράδοτα ιδιαίτερα στενοί. Όμως, και η εθελούσια συμβολή μας στην απελευθέρωση και τη δημιουργία νεοελληνικού κράτους παρά τα πλεονεκτήματα της τοπικής αυτονομίας μας, αποδείχνει ότι υπήρχε στους προγόνους μας μια μορφή συνειδητότητας για την αναγκαιότητα του κράτους. Σ` αυτή την ισχυρή ιστορική βάση πρέπει να στηριχτούμε και σ` αυτούς τους δύσκολους καιρούς που ζούμε και να αποκτήσομε μια γνήσια σχέση με το κράτος. Με τη γνησιότητα να οικοδομείται από την προσεκτική επιλογή των εκπροσώπων μας αλλά και την εφαρμογή των νόμων. Θα συμβάλλομε, έτσι, και εμείς στην αρμονική σύνθεση των τεσσάρων εννοιών του τίτλου, που θα αποτελέσει ένα σημαντικό βήμα για την ανάπτυξη της περιοχής μας.…

Δημοσιεύτηκε στο ΚΥΡΙΑ ΑΡΘΡΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΟ 1999, ΦΥΛΛΑ 2015-

ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΜΑΣ ΜΕΛΛΟΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΓΕΝΙΕΣ ΠΟΥ ΕΡΧΟΝΤΑΙ;

Οι γενιές μας, εκείνες που ανάπτυξαν τη δυναμική τους μετά την πτώση της δικτατορίας το 1975, έχουν σημαντικές ευθύνες για την άσχημη οικονομική κατάσταση που βρίσκεται η χώρα μας. Ασφαλώς, οι ψηφοφόροι δεν είμαστε άμοιροι των ευθυνών για τις πολιτικές που άσκησαν οι κυβερνήσεις που εκλέξαμε. Και το κυριότερο για τις γενικευμένες αντιλήψεις για τους στόχους ζωής και δράσης που διαμορφώθηκαν σιγά – σιγά στην κοινωνία. Αντιλήψεις που, με τη μακροχρόνια επανάληψή τους, έχουν δημιουργήσει παγιωμένες καταστάσεις που μεταφέρονται αυτοματισμένες στις νέες γενιές. Οι αντιλήψεις αυτές προέκυψαν από την πλασματική κατάσταση ευημερίας που προκαλούσε ο εκτεταμένος δανεισμός και η λαϊκίστικη άσκηση της κρατικής διοίκησης. Αυτή η πλασματική κατάσταση ευημερίας προβάλλεται έντονα και προσεγγίζεται ως κεκτημένο από τις νέες γενιές. Γι` αυτό η αποκοπή των πολιτών, και ιδιαίτερα των νέων, της από αυτές τις αντιλήψεις γίνεται αργά και με επώδυνο τρόπο, συνδυαζόμενη και με τις αδιέξοδες πολιτικές που βιώνει η χώρα οχτώ χρόνια τώρα.
Χρειάζονται ιδιαίτερα έντονες και μακροχρόνιες προσπάθειες για να αναιρεθούν αυτές οι καταστάσεις. Ουσιαστική πρόοδος εξόδου από τη μακροχρόνια κοινωνική και οικονομική κρίση δεν μπορεί να προκύψει χωρίς ριζικές αλλαγές σ` αυτές τις αντιλήψεις που κληροδοτήσαμε στις νέες γενιές. Εμείς που τις δημιουργήσαμε έχομε υποχρέωση να καταβάλομε εκείνες τις προσπάθειες που θα οδηγούν στην αναγνώριση του υποστρώματος στο οποίο στηρίζονται και τα αρνητικά πρότυπα που δημιούργησαν στις νέες γενιές.
Έχομε εφοδιάσει τους νέους μας με πρότυπα που κυριαρχούνται από την αποσπασματικότητα και τη μειωμένη προσπάθεια. Πρότυπα που προβάλλονταν αργά και σταθερά τόσο από τους πολιτικούς θεσμούς μέσω του τρόπου λειτουργίας τους όσο και από τους πλησιέστερους κοινωνικούς θεσμούς, της οικογένειας και του σχολείου. Οι αλλαγές των προτύπων απαιτούν συνειδητή προσπάθεια που να ξεκινά από αλλαγές στην άσκηση της πολιτικής διακυβέρνησης της χώρας. Δυστυχώς λίγα έχουν γίνει προς αυτή την κατεύθυνση κατά τα οχτώ χρόνια της κρίσης. Και είναι απροσδιόριστο το πόσα θα χρειαστούν για να γίνει κατανοητό ότι η κρίση δεν είναι κρίση που αφορά νούμερα αλλά κρίση που αφορά αντιλήψεις. Τελευταία κάτι φαίνεται να αχνοφέγγει προς αυτή την κατεύθυνση…
H ευθύνη για τη δημιουργία των αντιλήψεων που προαναφέρθηκαν δεν οφείλεται μόνο στα πρότυπα που καλλιέργησαν οι εκπρόσωποι των πολιτικών θεσμών. Συνευθύνη υπάρχει και σε δύο ακόμα θεσμούς: την οικογένεια και το σχολείο. Είναι αναγκαίο να καλλιεργηθεί στο εσωτερικό τους το αντίδοτο αυτών των αντιλήψεων, δηλαδή η προβολή προτύπων ολοκληρωμένης και αποτελεσματικής προσέγγισης της ζωής από το κάθε άτομο στα πλαίσια συνεργατικής κοινωνίας. Όσο προωθούνται στην κοινωνία αντιλήψεις που κινούνται σ` αυτή την κατεύθυνση, και όσο θα μεταφέρονται και θα εξειδικεύονται στα σχολεία και στις οικογένειες, τόσο θα βελτιώνονται οι οικονομικοί δείκτες που εκφράζουν τις αποδόσεις στις παραγωγικές δραστηριότητες, αφού είναι αυταπόδεικτο ότι η οικονομική ανάκαμψη περνά από την κοινωνική αποτελεσματικότητα και τη συνειδητή συνεργατικότητα. Αυτά τα στοιχεία που εμείς, οι παλιότερες γενιές, τα παραμερίσαμε έχομε υποχρέωση, αφού συνειδητοποιήσομε τις ευθύνες μας, να τα αναγεννήσομε και να τα προωθήσομε, μαζί με την αποδοχή των ευθυνών μας, στις νέες γενιές.
Τα αρνητικά κοινωνικά πρότυπα που προαναφέραμε, η αποσπασματικότητα και η μειωμένη προσπάθεια, είναι γενικευμένα, κυκλοφορούν και εκφράζονται στην πράξη σε όλο το γεωγραφικό χώρο της χώρας. Και ασφαλώς προβάλλονται για εφαρμογή και στις μικροκοινωνίες του μανιάτικου χώρου. Έχομε τη γνώμη όμως ότι εδώ, μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικότερα, δεδομένου ότι η περιοχή συγκαταλέγεται σε εκείνες που λειτουργεί ανοδική αναπτυξιακή τάση μέσω του τουρισμού. Το φυσικό και κλιματικό περιβάλλον, και η πολιτιστική μας κληρονομιά ως παρακαταθήκη των προγόνων μας, τροφοδοτούν με σταθερή ανοδική πορεία το τουριστικό ρεύμα προς την περιοχή μας κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Αν το εισόδημα από τον τουρισμό συνδυαστεί με τις προϋπάρχουσες επαγγελματικές δραστηριότητες, γεωκτηνοτροφικές και οικοδομικές, δημιουργείται επαρκές οικογενειακό εισόδημα για τους νέους της περιοχής μας. Αρκεί να κατανοήσουν ότι η ζωή γίνεται ουσιαστικότερη και ποιοτικότερη όταν εξελίσσεται στηριγμένη σε ολοκληρωμένο πρόγραμμα και συντονισμένες δράσεις. Οι εκατοντάδες αλλοδαπές οικογένειες οικονομικών μεταναστών που παρέμειναν τα χρόνια αυτά της οικονομικής κρίσης και δραστηριοποιούνται επαγγελματικά στην περιοχή μας, διαμορφώνοντας αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης και δυνατότητες μόρφωσης των παιδιών τους, αποτελεί απόδειξη των πιο πάνω απόψεών μας. Εξ` άλλου, ας μην ξεχνούν τα μανιατόπουλα ότι σ` αυτούς στηρίζεται η διατήρηση της συνέχειας του μανιάτικου ανθρωπογενούς περιβάλλοντος. Συνέχεια που υποχρεωτικά θα διαμορφωθεί από την δική τους επαγγελματική δραστηριοποίηση, την οικογενειακή τους ζωή και την συνεργασία στο εσωτερικό των μικροκοινωνιών μας.…

Δημοσιεύτηκε στο Εφημερίδα, ΚΥΡΙΑ ΑΡΘΡΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΟ 1999

ΧΡΕΗ: ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΠΛΗΡΩΜΗ

Η δημιουργία οικογενειακών ή επιχειρηματικών χρεών δεν είναι μονότροπα δημιουργούμενη. Σε κάποιες περιπτώσεις, τις λιγότερες ίσως, προκύπτει από τυχαία ή αστάθμιστα συμβάντα. Στις περισσότερες όμως, ιδιαίτερα σε εκείνες που προκύπτουν υποτροπιαστικά, προέρχονται από εσφαλμένους τρόπους διαχείρισης των οικογενειακών ή επιχειρηματικών προϋπολογισμών. Τους χρεοφειλέτες της πρώτης ομάδας οφείλομε όλοι να τους αντιμετωπίζομε με συμπάθεια, τους χρεοφειλέτες της δεύτερης ομάδας με σκεπτικισμό. Κυρίως να διερευνούμε τα αίτια δημιουργίας των χρεών και το γενικότερο τρόπο οικονομικής λειτουργίας των οικογενειών και των επιχειρήσεων. Γιατί, ιδιαίτερα οι υποτροπιασμοί χρεοφειλεσίας, προκύπτουν από ενέργειες ασύμβατες και υπερβάλλουσες σε σχέση με τις οικονομικές δυνατότητες εκείνων που τις πραγματοποιούν. Σ` αυτές τις περιπτώσεις η επιείκεια και οι ρυθμίσεις στην αποπληρωμή είναι βέβαιο ότι δεν αποτελούν αποτελεσματική λύση.
Αυτά που περιγράφηκαν πιο πάνω και αναφέρονται στο μικροεπίπεδο των οικογενειών και των επιχειρήσεων, έχουν γενικευμένη εφαρμογή σε όλα τα επίπεδα κοινωνικών ομάδων. Και τα συμπεράσματα που διατυπώθηκαν, κατανοητά σε όλους δεδομένου ότι αποτελούν εμπειρικά δεδομένα της μεγάλης πλειοψηφίας των πολιτών, έχουν εφαρμογή και σε επίπεδο κρατών, στην προκειμένη περίπτωση και για τη χώρα μας. Δυστυχώς οι κρατικές διαχειρίσεις που εφαρμόστηκαν στη χώρα μας, κατά τα 200 χρόνια από την Εθνεγερσία, οδήγησαν το κράτος μας σε εφτά πτωχεύσεις. Δηλαδή εφτά φορές, από το 1824 που εισπράξαμε το πρώτο δάνειο μέχρι τις ημέρες μας, το κράτος δεν μπόρεσε να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του έναντι των δανειστών του. Είναι ολοφάνερο ότι τα δάνεια που έπαιρνε δεν διαχειριζόντουσαν με παραγωγικό τρόπο και αποτελούσαν μέσο άσκησης πολιτικής με σκοπό τη διατήρηση στην εξουσία εκείνων που την κατείχαν. Η συνέχεια ήταν απλή: νέος δανεισμός για αποπληρωμή των προηγούμενων που τελικά οδηγούσε σε αφαίμαξη εισοδημάτων, κυρίως από εκείνες τις ομάδες πολιτών που δεν είχαν δυνατότητες έντονης αντίδρασης. Ή, έστω, με επιβολή φόρων γενικευμένου χαρακτήρα, που έπλητταν κυρίως τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα. Μεσολαβούσαν, βέβαια, μεταξύ δύο πτωχεύσεων, περίοδοι ευφορίας πλασματικού χαρακτήρα, που διαμόρφωναν τεχνητή αισιοδοξία, μέσω προώθησης πολιτικών που ευνοούσαν την κατανάλωση σε προϊόντα περιορισμένης χρησιμότητας. Έτσι η επόμενη χρεωκοπία έφθανε γρηγορότερα!
Καλό είναι αυτό που επιδιώκεται αυτή την περίοδο: η επιμήκυνση του χρόνου αποπληρωμής των μεγάλων χρεών της χώρας. Αν αυτό επιτευχθεί οι ετήσιες φορολογικές επιβαρύνσεις στους πολίτες θα μειωθούν, αλλά αυτό το μέτρο δεν επαρκεί αν δε συνδυαστεί και με άλλα, θεσμικού και μακροχρόνιου χαρακτήρα. Το κυριότερο από αυτά μπορεί να αποκτηθεί σταδιακά και σε βάθος χρόνου υπό την προϋπόθεση ότι οι πολιτικές των κυβερνώντων θα είναι σταθερές και θα κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Εννοούμε τη βελτίωση της παραγωγικότητας. Χρειάζεται συνειδητή βούληση, αυτοκριτική για τις λαθεμένες μέχρι τώρα επιλογές, και κυρίως μεταρρυθμίσεις αρχίζοντας από το εκπαιδευτικό σύστημα. Οι μεταρρυθμίσεις προχωρώντας βήμα- βήμα θα αλλάζουν και τις νοοτροπίες, θα περιορίζουν τον παρασιτισμό και τη διαφθορά, θα αυξάνουν την ανταγωνιστικότητα και τελικά θα οδηγούν στη βελτίωση της παραγωγικότητας, στην εργασία στην επιχειρηματικότητα, στην τεχνογνωσία.
Παράγοντας – κλειδί για την προσέγγιση αυτής της επιδίωξης είναι η πολιτική: η πολιτική ως αντανάκλαση της βούλησης της πλειοψηφίας των πολιτών, μέσω των εκλογικών επιλογών τους. Αν αυτή η επιλογή γίνει με κριτήρια την επιδίωξη που περιγράφηκε πιο πάνω είναι βέβαιο ότι και εκείνοι που θα προκύψουν ως κυβέρνηση της χώρας θα στραφούν προς την κατεύθυνση ουσιαστικών μεταρρυθμίσεων. Θα τις νομοθετήσουν και θα προωθήσουν με συνέπεια την εφαρμογή τους στο χρόνο. Δυστυχώς αυτή η τάση δεν προχωρά, στο εκλογικό σώμα, με τους ρυθμούς που επιβάλλονται από την οξύτητα της μακροχρόνιας οικονομικής κρίσης που σοβεί στη χώρα μας. Ίσως αυτή η μειονεξία να περιέχει και ένα θετικό στοιχείο: η βραδύτητα να συνδυάζεται με τη βαθύτερη συνειδητότητα των υποχρεώσεών μας ως πολιτών, δημιουργώντας έτσι αναπροσανατολισμούς σταθερούς στο χρόνο.
Εδώ στη Μάνη, η επίδραση του φυσικού περιβάλλοντος έχει διαμορφώσει στις προηγούμενες γενιές που οι κοινωνία ήταν κλειστή, πρότυπα που χαρακτήριζαν τη μεγάλη πλειοψηφία των οικογενειών. Πρότυπα που τα χαρακτηριστικά τους προεκτείνονται, σε μεγάλο βαθμό, μέχρι τις ημέρες μας: αποφυγή χρεών και, αν επιτακτικές ανάγκες οδηγούν σε χρέη, αποπληρωμή τους στο συντομότερο χρόνο. Και εδώ βέβαια οι τελευταία περίοδος της πλασματικής οικονομικής ευφορίας τροποποίησε στο χειρότερο τη σχέση συνεπών – ασυνεπών οφειλετών, όχι όμως σε μεγάλο βαθμό. Δεν απομένει παρά αυτές οι παραδοσιακές αντιλήψεις, δηλαδή η συνέπεια στις οικονομικές υποχρεώσεις που αποτελεί στοιχείο της ηθικής στη γενικευμένη της μορφή, να ενσωματωθούν και στις νέες γενιές της περιοχής μας. Και, κυρίως, να προεκταθούν και στις πολιτικές επιλογές προσώπων και γενικότερων μορφωμάτων.
Η ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ…

Δημοσιεύτηκε στο Εφημερίδα, ΚΥΡΙΑ ΑΡΘΡΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΟ 1999

ΟΙ ΦΥΣΙΚΟΙ ΝΟΜΟΙ ΚΑΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ

Τους παλιούς καιρούς ο χρόνος κατά τη διάρκεια της ζωής των ανθρώπων «κυλούσε πιο αργά», γιατί οι απαιτήσεις τους ήταν λιγότερες, όπως και οι επιδιώξεις τους. Οι απασχολήσεις τους ήταν σε αρμονία με τις εποχές του ετήσιου κύκλου και όσα, «περί του πρακτέου», εκείνες προσδιόριζαν. Γι` αυτό το λόγο είχαν το χρόνο που χρειαζόταν για να παρακολουθούν τους φυσικούς νόμους και όσα αυτοί επέβαλλαν. Οι παρατηρήσεις τους αυτές, που τους δημιουργούσαν εμπειρική γνώση, αποτελούσαν καθοριστικό παράγοντα για τον προγραμματισμό και την υλοποίηση των τεχνικών τους έργων. Οι νόμοι της φύσης προσδιόριζαν το χώρο που θα επέλεγαν για το
χτίσιμο των σπιτιών τους, τον τρόπο που θα περίφραζαν τα κτήματά τους και το υλικό που θα χρησιμοποιούσαν.

Οι κλιματολογικές συνθήκες, οι νόμοι της ροής του νερού και τα εδαφικά χαρακτηριστικά κάθε περιοχής αποτυπώνονταν, μετά από μακροχρόνιες παρατηρήσεις, και η εμπειρική γνώση που αποκτιόταν μεταδιδόταν από γενιά σε γενιά, για να χρησιμοποιείται δημιουργώντας συνθήκες
ασφάλειας στα ανθρώπινα έργα. Το νερό, κυριαρχικό στοιχείο της ζωής, βρισκόταν στο επίκεντρο των παρατηρήσεων και η εμπειρική γνώση για τους νόμους και τις λειτουργίες του δημιουργούσε πρόσθετη αξία στην ποιότητα της ζωής.

Ειδικότερα στη Μάνη, η γνώση των διαβρωτικών ιδιοτήτων που έχουν τα ασβεστολιθικά
πετρώματά της, τα μεταμορφωμένα και ρηγματογενή χαρακτηριστικά τους και οι μεγάλες κλίσεις που διαμορφώνονται μεταξύ των υψηλών κορυφογραμμών του Ταϋγέτου και της θάλασσας, προσδιόριζαν και προσδιορίζουν διαχρονικά και τους κανόνες ροής του νερού των βροχοπτώσεων.

Συμπληρωματικά, από τις μακροχρόνιες παρατηρήσεις ήταν σε γνώση των κατοίκων της περιοχής ότι οι καιρικές μεταβολές που προέρχονται από τη Δυτική Μεσόγειο συνδυασμένες με τον επιμήκη σχηματισμό της υψηλής οροσειράς του Ταϋγέτου προκαλούν αρκετές φορές έντονες και
μεγάλης διάρκειας βροχοπτώσεις.

Η πρώτη ενέργεια για τη διαμόρφωση ασφαλούς ροής του νερού προς τη θάλασσα ήταν η διατήρηση των φυσικών λεκανών απορροής, αυτών που είχαν διαμορφωθεί από τη φύση από αιώνες και αργά – αργά.Κατά τις παλιότερες γενιές, στη Μάνη φρόντιζαν τα όποια τεχνικά έργα επέβαλε η βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης να εναρμονίζονται με τη φυσική κατάσταση που είχε
δημιουργήσει η ροή του νερού. Κατά τις τελευταίες δεκαετίες, όμως, που δημιουργήθηκε για λόγους μικροπολιτικής αξιοποίησης μια γενικευμένη ψευδαίσθηση πλουτισμού, παραμερίστηκε όλη η εμπειρική γνώση για τους φυσικούς νόμους που είχε αποκτηθεί αργά και προσθετικά από την εμφάνιση νέων φυσικών φαινομένων. Υπερτονίστηκε η αξία της ιδιοκτησίας, ιδιαίτερα εκείνης που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για τουριστική εκμετάλλευση, και επιδιώχτηκε η μεγέθυνσή της με κάθε τρόπο. Κάτω από αυτές τις αντιλήψεις επιχειρήθηκε σε πολλές περιπτώσεις αγροτικών
ιδιοκτησιών και πολύ περισσότερο χώρων προορισμένων για τουριστική χρήση, η ενσωμάτωση στις
ιδιοκτησίες τμημάτων από τις λεκάνες απορροής των βρόχινων νερών ή η εκτροπή της φυσικής ροής τους στο όνομα της ενιαιοποίησης των οικοπέδων. Και όσο τα φυσικά φαινόμενα ήταν ήπια φαινόταν ότι η φύση είχε αποδεχτεί αυτές τις ανθρώπινες παρεμβάσεις. Όμως, οι αλληλεπιδράσεις των μετεωρολογικών στοιχείων, που είναι μη προβλέψιμες αρκετές φορές, δημιουργούν έντονα καιρικά φαινόμενα που για την εκτόνωσή τους απαιτούν το μερίδιό τους επί του εδάφους. Όπου και όταν δεν το βρίσκουν το παίρνουν με τη δυναμική που παράγει η ισχύς
τους.

Οι ζημιές είναι το  αναπόφευκτο αποτέλεσμα της ανθρώπινης ακρισίας. Το κυριότερο, όμως, είναι η χρονική διάρκεια των μηνυμάτων που προκύπτουν από την υπενθύμιση, από τη φύση, των νόμων που διέπουν τη λειτουργία των συστημάτων της. Αυτό είναι το κυριότερο ζητούμενο για κατανόηση από τη νέα γενιά που βίωσε και οπτικά τα αποτελέσματα της ακρισίας της προηγούμενης.
Δυστυχώς αυτή η τάση του πλουτισμού, που έφθασε μέχρι τους απλούς ανθρώπους, δεν αποτελεί τυχαίο και αποσπασματικό συμβάν. Αποτελεί αποτέλεσμα του τρόπου λειτουργίας των πολιτικών ελίτ που, στο όνομα της επικράτησης, η καθεμιά υπερθεματίζει την άλλη σε άκριτες υποσχέσεις ή αποσιωπήσεις και ανοχές παράνομων ενεργειών. Το στοιχείο αυτό, σε συνδυασμό με τη μεγεθυσμένη έκφανση του ένστικτου της αυτοσυντήρησης, που διαμορφώνεται κάτω απ` αυτές τις
συνθήκες σε αρκετά άτομα, αμβλύνει την υποχρέωση του ανθρώπου να υποτάσσεται στους νόμους της φύσης και να τους τηρεί. Ξεχνά, δηλαδή, ο άνθρωπος ότι αποτελεί απειροελάχιστο κομμάτι της άπειρης φύσης και η συμπεριφορά του μεταπίπτει σε «ύβρη», όπως την οριοθετούσαν στην
Αρχαία Ελλάδα (όποιος υπερέβαινε τους φυσικούς νόμους που επέβαλλαν όρια στην ανθρώπινη δράση, θεωρούνταν ότι διέπραττε «ύβριν»). Το μήνυμα μετά από τις πρόσφατες φυσικές καταστροφές, που έπληξαν και την περιοχή μας, προκύπτει σαφές με την υπενθύμιση: ο άνθρωπος έχει αυτό- υποχρέωση να ζει και να δρα σύμφωνα με τους νόμους που επιβάλλει η φύση.

Η ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ…

Δημοσιεύτηκε στο ΚΥΡΙΑ ΑΡΘΡΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΟ 1999

Η ΜΑΝΗ ΣΤΗΝ ΚΑΜΠΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ (Φύλλο 10)

Αλλ’ όταν τις αλλόφυλος, αν ήθελε θελήσει,
Να έλθει στην πατρίδα τους για να τους πολεμήσει,
Ετότες συμφωνούν ευθύς, και τρέχουν σαν θηρία,
Να δείξουν την ανδρείαν τους και την παλληκαρίαν.
Αποχαιρετισμός Νικήτα τελευτούντος

Διαλέξαμε να μπούμε στις χρονολογίες που αρχίζουν με 2, βάζοντας σαν προμετωπίδα στο άρθρο μας, στίχους του 1815. Που ο πρώτος Μανιάτης λόγιος έγραψε σαν υποθήκες στους συμπατριώτες του, λίγο πριν το θάνατό του. Στίχους ηρωικούς στο περιεχόμενό τους, αλλά και αποχαιρετιστήριους, λόγω της αιτίας γραφής τους. Ταυτόχρονα διαχρονικούς, γιατί αυτά που περιγράφει επαληθεύτηκαν τις κρίσιμες στιγμές του έθνους και επαληθεύονται διαρκώς από τότε. Δεν είναι επίκαιρο να σταθούμε στα άλλα τμήματα του κειμένου, που αφορούν στα ελαττώματα της μανιάτικης φάρας. Θα γίνει και αυτό στην ώρα του. Σήμερα, με την ευκαιρία της στροφής του χρόνου προς τη νέα χιλιετία, θα επιχειρήσομε να κάνομε μια αισιόδοξη και ηρωική θεώρηση στα μανιάτικα θέματα του μέλλοντος, με αφορμή το τετράστιχο της προμετωπίδας.

Τη λέμε εποχή της παγκοσμιοποίησης αυτή που αρχίζει. Σ’ αυτή τα σύνορα με την κλασική μορφή τους τείνουν να εκλείψουν. Δεν εκφράζουν άλλωστε πολλά πράγματα, δεδομένου του γεγονότος ότι οι αγορές εξελίσσουν τις διαδικασίες τους χωρίς να τα συνυπολογίζουν. Και τα μηνύματα διαδίδονται πλέον με ταχύτητες που δεν ήταν δυνατό να συλληφθούν πριν από 20 μόλις χρόνια. Σ’ αυτή την εποχή χρειάζεται μια νέα θεώρηση των προτροπών του Νηφάκη. Χρειάζεται επαναπροσδιορισμός στο τι σημαίνει παλικαριά, τι αλλόφυλος και σε τι είμαστε υποχρεωμένοι να συμφωνήσομε οι μανιάτες.

Παληκαριά στην εποχή μας σημαίνει να μπορείς να αναγνωρίσεις τα σημεία των καιρών και στη συνέχεια να είσαι σε θέση να τοποθετήσεις τον εαυτό σου αρμονικά σ’ αυτές τις εξελίξεις. Και επιπλέον να μπορείς να καταλάβεις ότι η δική σου η στάση στις εξελίξεις είναι αναγκαίο να συνδέεται με την πρόοδο και την ευημερία των κοινωνικών μορφωμάτων και της περιοχής που ζεις και δραστηριοποιείσαι. Να αναγνωρίζεις τα σημεία των καιρών σημαίνει να έχεις την αντικειμενική δυνατότητα να παρακολουθείς τον εξωτερικό κόσμο, να τον ερμηνεύεις και να συνεκτιμάς στη δράση σου όλα τα στοιχεία, που θα έχεις αναγνωρίσει. Τότε μάλλον θα μπορείς να βγάζεις προς τα έξω παλικαρίσια δράση. Δηλαδή τέτοια που να θυμίζει τους ατομικούς ηρωισμούς της προηγούμενης περιόδου.

Στην πατρίδα μας τη Μάνη πάντοτε είχαμε φιλόξενη διάθεση για τους ξένους. Γι’ αυτό στο μανιάτικο κορμό «έδεσαν» όλοι, ομάδες και άτομα, που ήλθαν με φιλική διάθεση στον τόπο μας. Έγιναν πολλές φορές πιο άξιοι μανιάτες από τους γηγενείς. Αλλόφυλους θεωρούσαμε εκείνους που έρχονταν στον τόπο μας με διάθεση κατάκτησης και επιβολής. Και αυτούς αργά ή γρήγορα τους αποδιώχναμε με την παληκαριά μας. Στις μέρες μας η έννοια του «αλλόφυλου» πρέπει υποχρεωτικά να συνδεθεί με εκείνες τις διαδικασίες και τους μηχανισμούς που οδηγούν σε «αλλοτρίωση» τα χαρακτηριστικά της πατρίδας μας και των κατοίκων της, των συμπατριωτών μας. Αυτό επιχειρούσαν να κάνουν τότε οι αλλόφυλοι, αυτό επιχειρείται να γίνει σήμερα όταν στις ενέργειές μας δεν συνεκτιμάται η πρόοδος του τόπου, όταν ο καθένας μας αποσκοπεί με τις πράξεις του στο ατομικό του όφελος, αδιαφορώντας για τη ζημιά που προκαλούν οι πράξεις του στον τόπο. Ιδιαίτερα όταν δρα χωρίς να έχει τη δυνατότητα να κατανοήσει το παγκοσμιοποιημένο, σύνθετο περιβάλλον, που μπορεί να κρύβει αρνητικές συνέπειες για τον τόπο, οφειλόμενες στις αστόχαστες ενέργειες των ανθρώπων. «Αλλόφυλοι», σε τελευταία ανάλυση, στις μέρες μας, είναι εκείνοι που δεν μπορούν ή δεν θέλουν να κατανοήσουν τα μηνύματα της εποχής μας, τις προόδους και τα οφέλη της και να τα συνδέσουν με την κληρονομιά και τις υποθήκες των προγόνων μας, καθώς και με την αρμονία που δημιουργεί το φυσικό περιβάλλον του τόπου μας.

Ηρωισμό και παληκαριά στις μέρες μας έχει εκείνος που βοηθά, ώστε να προχωρούν στη Μάνη μας ενέργειες όπως: 1) Η παιδεία και η εκπαίδευση, των νέων μας ιδιαίτερα, με τρόπο που να συνδέει τις σύγχρονες κατακτήσεις του ανθρώπου, με την παράδοση και τον πολιτισμό των προγόνων μας, 2) η αλληλεγγύη και οι κοινές δράσεις των μανιατών σε όλα τα πεδία της δραστηριότητας του ανθρώπου, 3) η συνεργασία με τους άλλους ανθρώπους, Έλληνες και ξένους, με όρους ειρήνης και αμοιβαιότητας. Μ’ αυτές τις προϋποθέσεις θα μπορέσομε να οδηγήσομε την πατρίδα μας τη Μάνη σε πιο ένδοξες σελίδες τη νέα χιλιετία.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΕΥΧΟΥΣ

fyllo10

Δημοσιεύτηκε στο Εφημερίδα, ΚΥΡΙΑ ΑΡΘΡΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΟ 1999, ΦΥΛΛΑ 1999-2005, Φύλλο

ΟΙ ΜΑΝΙΑΤΙΚΟΙ ΔΙΧΑΣΜΟΙ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΟΥΣ (Φύλλο 09)

Σε λίγες μέρες μπαίνομε στη νέα χιλιετία. Η περιοχή μας, η Μάνη, μπορεί να την υποδεχθεί με αισιοδοξία. Οι συνθήκες που διαμορφώνονται μπορούν να θεμελιώσουν μια προοπτική ανάπτυξης κατά τη νέα χρονική περίοδο. Αρκεί μερικά κακά που εντοπίστηκαν την προηγούμενη περίοδο να αντιμετωπιστούν. Το κυριότερο απ’ αυτά είναι οι εσωτερικοί διχασμοί. Ας τους δούμε σε μια ιστορική αναδρομή.

Είναι γνωστός ο εσωτερικός ανταγωνισμός των ντόπιων καπετάνιων για την απόκτηση του τίτλου του μπέη. Η ιστορία, αλλά και η παράδοση, όπως έφτασε μέχρι τις ημέρες μας, περιγράφουν τα διαδραματισθέντα κάθε περιόδου. Αλλά και το κακό που προξενείτο κάθε φορά. Η αποστολή ειδικού εκπροσώπου της Φιλικής Εταιρείας για την επίτευξη της συμφωνίας περιγράφτηκε στο 1ο φύλλο μας, για να δείξει τη σημασία που δίνομε στο θέμα. Και ήταν αποφασιστική για την έναρξη του αγώνα για την αποτίναξη της Οθωμανικής κυριαρχίας. Όμως σε λίγο αρχίσαμε τα ίδια. Οι εμφύλιοι κατά τη διάρκεια του αγώνα ήσαν ακόμα πιο βαθείς στη Μάνη. Η μία παράταξη έδινε υπουργούς και άλλους αξιωματούχους και η άλλη έπεφτε σε πλήρη παρακμή, σε εξαφάνιση, συνήθως ύστερα από ενέργειες της πρώτης.

Το νέο Ελληνικό κράτος που δημιουργήθηκε με τόσο μεγάλη συμβολή των Μανιατών, δεν απόδωσε ρόλους στη Μάνη αντίστοιχους με την προσφορά των αγωνιστών της. Αλλά και εμείς δε μονιάσαμε για να τους διεκδικήσομε. Ο εθνικός διχασμός σε βενιζελικούς και βασιλικούς που ταλαιπώρησε τη χώρα μας για τριάντα και πάνω χρόνια ήταν ακόμα βαθύτερος στη Μάνη. Γιατί στην περιοχή μας η όποια αντίθεση σε θέματα πολιτικής μεταφέρεται γρήγορα σε οικογενειακό, ακόμα και σε προσωπικό επίπεδο. Έτσι προκύπτουν οι οικογενειακές τραγωδίες.

Η πιο οξεία όμως εσωτερική τραγωδία προέκυψε στη Μάνη με τον πρόσφατο εμφύλιο, που ακολούθησε τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Και οδήγησε σε ξεκλήρισμα πολλές οικογένειες και σε ξενιτεμό ακόμα περισσότερες. Είναι ιδιαίτερα θετικό ότι όλα τα κόμματα, έστω και με καθυστέρηση 30-40 χρόνων, πρεσβεύουν την εθνική συμφιλίωση και την εθνική συσπείρωση για την προώθηση των ειρηνικών εθνικών μας στόχων. Αυτή η κοινή διακήρυξη μπορεί να θεωρηθεί ένα σημαντικό κεκτημένο μπροστά στη νέα χιλιετία που ανατέλλει.

Και μπαίνει αμείλικτο το ερώτημα: Εμείς στη Μάνη θα μπορέσομε να αξιοποιήσομε αυτές τις ειρηνικές προοπτικές; Θα μπορέσομε τα πάθη μας, να τα οδηγήσομε στην ειρηνική πτυχή τους; Η θα επαναλάβομε ακόμα μια φορά τη ροπή προς τον εγωκεντρισμό μας, που οδηγεί αναπόφευκτα σε καταστροφικά πάθη; Έχομε την πεποίθηση ότι η Παιδεία, και η Εκπαίδευση ημερώνει τα ήθη και κατευνάζει τα καταστροφικά πάθη. Έχουν γίνει σημαντικά βήματα στη Μάνη τις τελευταίες δεκαετίες προς την κατεύθυνση αυτή. Που μπορούν να διαμορφώσουν μια συγκρατημένη αισιοδοξία.

Με τη συνειδητή προσπάθεια όλων μας μπορούμε να ελπίσομε σε μεγαλύτερες βελτιώσεις στο χώρο της γνώσης. Για να μπορούμε, όσο περνάει ο χρόνος, να οδηγούμαστε σε ευρύτερες συσπειρώσεις των Μανιατών. Που θα οδηγήσουν τη Μάνη μας σε νέα ακμή τη νέα χιλιετία. Ανώτερη από το ανώτερο σημείο ακμής της προηγούμενης. Ακμή που θα συνοδεύεται από ευημερία και ειρηνικά έργα σε όλη την περιοχή μας, για όλους τους Μανιάτες. Μ’ αυτή την ευχή κλείνομε το τελευταίο φύλλο της χιλιετίας μας και με τη διαβεβαίωση ότι θα κάνομε ότι μπορούμε για την υλοποίηση των κοινών μανιάτικων στόχων στο άμεσο μέλλον.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΕΥΧΟΥΣ

fyllo09

Δημοσιεύτηκε στο Εφημερίδα, ΚΥΡΙΑ ΑΡΘΡΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠΟ ΤΟ 1999, ΦΥΛΛΑ 1999-2005, Φύλλο