ΚΥΡΙΑ ΑΡΘΡΑ ΕΤΟΥΣ 2006

TO ΦYΣIKO ΠEPIBAΛΛON ΠPOΣΔIOPIZEI THN ANAΓKH ΓIA ΣYNEPΓAΣIEΣ (Ιανουάριος 2006)

Στη Μάνη η φιλοπατρία οδηγεί τους Μανιάτες σε ευγενή συναγωνισμό για το ποιος, ή γενικότερα ποια επιμέρους περιοχή, είναι με πιο ακραιφνή τρόπο περισσότερο μανιάτικη. Αυτός ο ευγενής συναγωνισμός παίρνει πολλές φορές ακραίες ανταγωνιστικές μορφές, δημιουργώντας έριδες και γενικά αρνητικότητα. Τα ίδια, πολλές φορές, άτομα εμφανίζονται να ξιφουλκούν για να εμπεδωθεί η θέση ότι η Μάνη είναι ενιαία και αδιαίρετη, έναντι εκείνων που το αμφισβητούν. Οι δύο αυτές συμπεριφορές, από πρώτη προσέγγιση αντίθετες, δεν αποτελούν παρά μια όψη της εσωτερικής αντιφατικότητας που χαρακτηρίζει εμάς τους Μανιάτες. Αντιφατικότητα που  οδηγεί σε συχνές συγκρούσεις στο εσωτερικό και ταυτόχρονα την αλληλοϋποστήριξη στο εξωτερικό. Θα επιχειρήσομε στη συνέχεια να δώσομε κάποιες ερμηνείες σ` αυτές τις αντιφατικότητες και κυρίως να υποστηρίξομε την αναγκαιότητα για την ισχυροποίηση των ενωτικών χαρακτηριστικών μας.

Έχομε καταθέσει και άλλοτε τη θέση μας ότι σε κάθε τόπο το ανθρωπογενές περιβάλλον επηρεάζεται και σε βάθος χρόνου διαμορφώνεται πλήρως από το φυσικό περιβάλλον. Στη Μάνη το φυσικό περιβάλλον έχει ιδιαίτερα, ξεχωριστά, χαρακτηριστικά και γι` αυτό είναι το ίδιο ιδιαίτερη, ξεχωριστή, η επίδραση στους ανθρώπους που την κατοικούν. Τα χαρακτηριστικά αυτά καθορίζονται από τη γεωγραφική της θέση, που έχει τα πιο κάτω στοιχεία: α). Είναι χερσόνησος (εμφανίζεται στην Ιστορία ως χερσόνησος της Μάνης – Brazzo di Maina), β)  καταλήγει σε δύο θαλάσσιες περιοχές – το Μεσσηνιακό και τον Λακωνικό κόλπο – που η μια είναι ανοιχτή και η άλλη σχετικά κλειστή προς τη Νοτιοδυτική κατεύθυνση, μέσω των οποίων διοχετεύονται στην Ανατολική Μεσόγειο οι επιδράσεις του Ατλαντικού Ωκεανού και της Βορειοδυτικής Αφρικής, γ) κυριαρχείται από την οροσειρά του Ταϋγέτου, που εκτείνεται από Βορρά προς Νότο ρυθμίζοντας, λόγω του προσανατολισμού και του ύψους του,  με ειδικό τρόπο τις ατμοσφαιρικές μεταβολές, δ) διακρίνεται σε ολόκληρη την έκτασή της από 4-5 εγκάρσιες ρηγματώσεις, που διαμορφώνουν ασυνέχειες στην εδαφική ανάπτυξη και ε) όλα αυτά τα φυσικά συστήματα αποτελούν γεωφυσική μικρογραφία, δεδομένου ότι οι αποστάσεις σε ευθεία γραμμή από τη ραχοκοκαλιά του Ταϋγέτου μέχρι τη θάλασσα είναι μόλις δέκα χιλιόμετρα. Η άποψή μας, που έχει διατυπωθεί και σε άλλες περιπτώσεις και έχει αφετηρία τη γεωφυσική περιγραφή που προηγήθηκε είναι σαφής: Η συγκεκριμένη γεωφυσική δομή της Μάνης επιδρά καθοριστικά στην κοινωνική ζωή, στις ανθρώπινες εγκαταστάσεις και ασχολίες και τελικά, και σε βάθος χρόνου, στη διαμόρφωση του χαρακτήρα των κατοίκων της.

Τα στοιχεία που προαναφέρθηκαν εμπεριέχουν στοιχεία αντιφατικότητας, αλλά καλοκοιταγμένα αναδεικνύουν, την πρωτοτυπία, την ιδιαιτερότητα και τελικά την αρμονία. Θα επιχειρήσομε να  περιγράψομε αυτές τις επιδράσεις αναλυτικότερα και στη συνέχεια τα στοιχεία της αρμονίας που δημιουργούν::

  1. Οι αέριες μάζες από τον Ατλαντικό κατευθύνονται στην Ανατολική Μεσόγειο επηρεαζόμενες από την προέκταση (κέρας) της Βορειοδυτικής Αφρικής που την χαρακτηρίζουν το ψηλό της βουνό, ο Άτλας, και η έρημος Σαχάρα. Τελικό αποτέλεσμα αυτών των επιδράσεων είναι οι συχνοί νότιοι άνεμοι που όντας ζεστοί δημιουργούν στη Μάνη συχνούς καύσωνες τα καλοκαίρια, αλλά γλυκαίνουν το κλίμα της τους χειμώνες.
  2. Οι καύσωνες, εξ` άλλου στα παραθαλάσσια μετριάζονται από τη θάλασσα, αλλά και στις παρυφές του Ταϋγέτου από το υψόμετρο.
  3. Οι εγκάρσιες ρηγματώσεις διαμόρφωσαν μακροχρόνια ειδικές συνθήκες για ασφαλή προστασία από καταδιώξεις και για διαφυγή στις δύσβατες περιοχές της μεγάλης οροσειράς που καταλήγουν
  4. Οι εχθρικές εισβολές, λόγω του ανάγλυφου που χαρακτηρίζεται από απότομες ακτές είναι δύσκολες από τη θάλασσα, αλλά ακόμα πιο δύσκολες από τη στεριά που είναι συνήθως βραχώδης και επικλινής.
  5. Η θάλασσα, και η απόληξη της Μεσσηνιακής κοιλάδας και της κοιλάδας του Ευρώτα, αποτελούν φυσικές περιοχές επέκτασης της μανιάτικης ζωτικότητας και οικονομικής δραστηριοποίησης.

Από τη σύνθεση αυτών των στοιχείων προβάλλουν τα πιό κάτω συμπεράσματα

  • Η μικρή έκταση και ο μικρότερος πληθυσμός της χερσονήσου της Μάνης επιβάλλουν το μόνοιασμα για να γίνει δυνατή η σταθεροποίηση των εγκαταστάσεων και η επιτυχής άμυνα έναντι εξωτερικών επιβουλών. Απόδειξη οι ιστορικά καταγραμμένες κοινές δράσεις στο εσωτερικό, όταν διακυβεύονταν ζωτικά θέματα, όπως ο κίνδυνος υποδούλωσης από εχθρικές ομάδες
  • Οι έξοδοι από το μανιάτικο χώρο είναι ευκολότερες όταν γίνονται ομαδικά, δημιουργώντας τελικά κοινές μετεγκαταστάσεις. Απόδειξη οι εγκαταστάσεις στην Κορσική, στη Βόρεια Ιταλία, στην περιοχή του Ευρώτα, στην Καλαμάτα, στον Πειραιά.
  • Η ιστορικά διαπιστωμένη αντοχή στις εισβολές μεγάλου αριθμού εχθρικών δυνάμεων, μέσω συνδυασμού προσωρινής απόσυρσης και αιφνιδιαστικής επίθεσης
  • Η Μάνη εξελίσσεται διαχρονικά σε ιδανικό τόπο προσέλκυσης ατόμων με έντονη την ευαισθησία στο φυσικό, και το διαμορφωμένο με ήπιες ανθρώπινες επιδράσεις, περιβάλλον.

___________________

AYTOΔIOIKHΣEIΣ: ΣTAΘEPOΠOIHTIKEΣ Ή ANAΠTYΞIAKEΣ; (Φεβρουάριος 2006)

Η διοίκηση κοινών υποθέσεων και η διαχείριση κοινών αναγκών αποτελούν ιερές υποχρεώσεις, γιατί συνδέουν τα άτομα με τις κοινωνίες που τα γέννησαν και στις οποίες ανατράφηκαν και ανδρώθηκαν. Αν τα άτομα που ασκούν αυτές τις διοικήσεις και διαχειρίσεις των κοινών, μέσω των εκλογικών διαδικασιών,  έχουν συνειδητοποιήσει την ιερότητα των σκοπών που καλούνται να προωθήσουν, οι κοινωνίες προκόβουν και αναπτύσσονται. Στην αντίθετη περίπτωση οι κοινωνίες παραμένουν στάσιμες και ανίκανες να εκπληρώσουν τους κοινωνικούς στόχους και τα οράματα που διαμορφώνονται από τις εξωτερικές συνθήκες και συγκυρίες.

Αν αυτά που προαναφέρθηκαν ισχύουν γενικά αποτελούν αναγκαίο όρο για την περιοχή μας, τη Μάνη. Και αυτό γιατί ο λιτός τόπος μας απαιτεί πλήρη αξιοποίηση όλων των δυνατοτήτων που κάθε φορά διαμορφώνονται. Η αξιοποίηση αυτή μπορεί να γίνεται μέσω των κατάλληλων προσώπων. Και είναι βέβαιο ότι οι μικροκοινωνίες της Μάνης «γεννούν».πρόσωπα με τέτοιες ικανότητες.. Δυστυχώς αυτό δεν φτάνει. Γιατί στα σημαντικότερα μας ελαττώματα περιλαμβάνεται ένας υπερφίαλος εγωκεντρισμός που οδηγεί στη μη αποδοχή του καλύτερου. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί μη μανιάτες διηγούνται μια ιστορία για κάθοδο του Θεού στη γη και την πρότασή του στον πρώτο άνθρωπο που συνάντησε να του πει τι θέλει να του χαρίσει και την απάντηση του τελευταίου «να ψοφήσει ο γάιδαρος του γείτονα». Είναι βέβαιο ότι οι άρρωστοι εγωκεντρισμοί αυτού του είδους καταπολεμώνται μέσω της παιδείας και του πολιτισμού και είναι ευχάριστες οι διαπιστώσεις ότι μειώνονται με το χρόνο. Το γεγονός όμως αυτό δεν εξουδετερώνει την αγωνία εκείνων που «πονούν» τον τόπο μας και διαπιστώνουν ότι αυτή την περίοδο συντρέχουν όλες οι προϋποθέσεις για την ανάπτυξη της περιοχής. Για να γίνει κατορθωτό όμως αυτό απαραίτητος όρος είναι η πλήρης αξιοποίηση αυτών των προϋποθέσεων. Γι` αυτό όμως  είναι αναγκαία η εντονότερη και αποτελεσματικότερη καταπολέμηση των εγωκεντρικών μας τάσεων.

Η παλιά αντίληψη που προσδιόριζε τον οικισμό ή την Κοινότητα ως χώρο ανάπτυξης των κοινών δράσεων έχει ξεπεραστεί πλήρως από τις νέες συνθήκες. Η μετάβαση από τις πολυάριθμες Κοινότητες στους 5-6 μανιάτικους Δήμους αποτελεί ασφαλώς σημαντική πρόοδο για την περιοχή μας, όπως φαίνεται και από τη μέχρι σήμερα δραστηριότητά τους. Αποτελεί όμως κοινή διαπίστωση ότι οι όροι της ανάπτυξης για κάθε περιοχή προσδιορίζονται από κοινωνικά μορφώματα μεγαλύτερου μεγέθους και πολιτικών δυνατοτήτων από τους μανιάτικους δήμους. Και αυτό οδηγεί στο ασφαλές συμπέρασμα ότι χρειάζεται στενότερη συνεργασία μεταξύ τους είτε μέσω συγκρότησης συμπολιτείας, είτε και μέσω κάποιων ακόμα συγχωνεύσεων.. Εμπόδια για ενέργειες προς αυτή την κατεύθυνση αποτελούν οι εγωκεντρισμοί και οι προσωπικές γραμμές ενεργειών. Δυστυχώς τα οικονομικά κίνητρα και οι σημαντικές αμοιβές των αιρετών της αυτοδιοίκησης αποτελούν αντικίνητρα για στενότερες συνεργασίες και ενισχύουν τις προσωπικές επιδιώξεις.

Ήδη προωθείται η διαμόρφωση του νέου χρηματοδοτικού πακέτου για να υποβληθεί για έγκριση στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Την κατεύθυνση της δημιουργίας μεγαλύτερων διοικητικών και διαχειριστικών μορφωμάτων τη δίνει η κυβερνητική επιλογή για δημιουργία πέντε αναπτυξιακών διοικήσεων που θα περιλαμβάνουν ολόκληρη την επικράτεια. Γιατί μ` αυτή την τάξη μεγέθους θα μπορεί να γίνει καλύτερος σχεδιασμός, και διαχείριση των χρηματοδοτήσεων, ώστε να προκύπτει μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. Με την πραγματοποίηση των μανιάτικων συνεργασιών που προαναφέραμε θα γίνει και στον τόπο μας δυνατός ένας αξιόπιστος σχεδιασμός που θα έχει αναφορά στο σύνολο της Μάνης. Αυτό επιβάλλεται από την ίδια τη φυσιογνωμία του τόπου μας, δεδομένου ότι διαθέτει ομογενή ή συναρθρώσιμα γεωφυσικά και πολιτισμικά χαρακτηριστικά. Ασφαλώς σ` αυτό το σχεδιασμό δεν θα αδικηθεί κανένας τόπος, αφού οι επιμέρους κατανομές μπορούν να προσδιορίζονται με βάση τα αριθμητικά δεδομένα της έκτασης, του πληθυσμού ή άλλων σταθερών και μη αμφισβητούμενων στοιχείων. Στην κατεύθυνση των συνεργασιών οδηγούν και οι αρνητικές αξιολογήσεις των αποτελεσμάτων που έχουν προκύψει από τις χρηματοδοτήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω των προηγούμενων κοινοτικών πακέτων. Αναφέρομε πρόχειρα ότι με αυτούς τους ρυθμούς αποτελεσμάτων ο μανιάτικος δρόμος Καλαμάτα – Καρδαμύλη – Αρεόπολη – Γύθειο θα χρειαστεί για τη βελτίωσή του 50 χρόνια και πάνω, οι αποχετεύσεις και οι βιολογικοί καθαρισμοί στους άλλους πλην Γυθείου παραθαλάσσιους οικισμούς δεν θα γίνουν ποτέ, η κατανομή του νερού κατά άτομο όσο περνά ο χρόνος θα λιγοστεύει αντί να αυξάνεται, ενώ με τους ρυθμούς συντήρησης των μνημείων του πολιτισμού μας σε λίγο θα έχουν καταρρεύσει σχεδόν όλα.

Δεν αξίζει γι` αυτούς τους ιερούς σκοπούς να διαμορφώσομε εκείνες τις συνεργασίες που θα οδηγήσουν την περιοχή της Μάνης στην ανάπτυξη;

___________________________

ΞANAKOITΩNTAΣ ΠPOΣ TO MAPTH TOY 1821 (Μάρτιος 2006)

Η 25η Μαρτίου 1821 ήταν η κατάληξη μακροχρόνιων προπαρασκευαστικών ενεργειών. Ενεργειών και μακρινών που ξεκινούσαν από τον Ευρωπαϊκό διαφωτισμό, άλλα και κοντινών που στηρίζονταν κυρίως στην άμεση συμβολή της Μάνης και των πάντοτε ετοιμοπόλεμων κατοίκων της. Όμως η συμβολή αυτή της Μάνης δεν προέκυψε τυχαία και συμπτωματικά. Ήταν ώριμος καρπός δύο κυρίως παραγόντων:  της ευψυχίας και της έφεσης για την ελευθερία των κατοίκων της. Οι παράγοντες αυτοί δημιουργούνται στους κατοίκους από τον ίδιο τον τόπο, αλλά και από την ξαναζωογονημένη ιστορική μνήμη για τους προγόνους και τα κατορθώματά τους. Η προάσπιση της γης των προγόνων με κάθε τρόπο αποτελεί θεμελιώδη νόμο της Μάνης. Με την αναθέρμανση των ιστορικών δεδομένων της Ελλάδας από τον αρχαία μέχρι τη σύγχρονη περίοδο ο θεμελιώδης νόμος για την απελευθέρωσή της  ισχυροποιείται  και μπαίνει σε πρώτη μοίρα η διάθεση να αντιμετωπιστεί η τυραννία των κατακτητών από την τοπική ασφάλεια και ευημερία που δημιουργούσε το αυτοδιοίκητο της περιοχής..

Παρακολουθώντας τα γεγονότα από την πτώση της Βασιλεύουσας μέχρι τις παραμονές της Επανάστασης διαπιστώνομε διαρκείς αναφορές των Μανιατών σ` αυτούς τους δύο παράγοντες, την ευψυχία και την έφεση για την ελευθερία. Αναφορές που βρίσκονται τόσο στα γραπτά κείμενα – εκκλήσεις για βοήθεια στους ηγεμόνες της Δύσης, όσο και στην αλληλογραφία  μεταξύ των ντόπιων αξιωματούχων. Χαρακτηριστική, όμως, ήταν η ώθηση προς την ιστορική  γνώση που σχετίζεται με τους  Δωριείς και Σπαρτιάτες προγόνους, αλλά και  προς την ελευθερία  των υπόδουλων λαών που έδωσε ο δικός μας Νικήτας Νηφάκης. Σπουδαγμένος στη Μολδοβλαχία, στις εκεί σχολές των Ελλήνων ηγεμόνων, επηρεασμένος από τον Ευρωπαϊκό διαφωτισμό, για πάνω από δέκα χρόνια στη Μάνη και άλλα τόσα στην Καλαμάτα, προωθούσε αυτές τις ιδέες ώστε να οδηγήσουν τους προγόνους μας σε ωριμότητα ενεργής δράσης, τρία χρόνια μετά το θάνατό του.

Ήταν ώριμες πλέον οι συνθήκες για την Ανάσταση του γένους. Και οι πρωτεργάτες της Φιλικής Εταιρείας είχαν βαθιά πεποίθηση ότι η συμμετοχή των Μανιατών αποτελούσε αναγκαίο όρο για την έναρξη της Επανάστασης και, κυρίως, για την επιτυχία της. Πόνταραν στην ευψυχία και την έφεση για ελευθερία των Μανιατών, ώστε να πετύχουν να ξεπεραστούν οι πατροπαράδοτες εσωτερικές έριδες και διχογνωμίες των επιμέρους περιοχών και των εκπροσώπων τους και να υπογραφεί (και να τηρηθεί) η κοινή συμφωνία, που επιγράφεται «όρκος», από το 1818 ήδη. Από τότε τα τρία χρόνια που μεσολάβησαν μέχρι την έκρηξη της Επανάστασης ήταν γεμάτα από προπαρασκευαστικές ενέργειες, που από μήνα σε μήνα πύκνωναν. Ήδη η μύηση στη Φιλική Εταιρεία και το «μυστικό» της απλωνόταν και συμπερέλαβε όλες σχεδόν τις μανιάτικες πατριές. Οι μυούμενοι προσέφεραν εκτός από τη συμμετοχή τους και όση υλική βοήθεια για τον Αγώνα μπορούσαν. Οι νέοι ασκούνταν στα όπλα και στη μάχη σώμα με σώμα, για να είναι ετοιμοπόλεμοι. Μετά τα μέσα του Μάρτη έφθασαν και τα πολεμοφόδια από τη Σμύρνη, απόλυτα αναγκαία για οργανωμένο και μακροχρόνιο αγώνα .

Αυτά που έμεναν να γίνουν προέκυπταν με αυτονόητο τρόπο. Η είσοδος στην Καλαμάτα οπλοφόρων Μανιατών ύστερα από πρόσκληση του ντόπιου αγά, έδειχνε ότι ο δρόμος της Επανάστασης θα άρχιζε με την εξουδετέρωση της ελάχιστα οπλισμένης και ολιγομελούς τουρκικής φρουράς της Καλαμάτας. Οι επόμενοι Μανιάτες που μπήκαν, μέλη της δυτικής Σπαρτιατικής Λεγεώνας,  διασφάλισαν, μαζί με τους πολεμιστές από τις άλλες περιοχές, την πρώτη κυριαρχία σε αστική περιοχή (καζά κατά την τουρκική ορολογία), των εξεργεμένων κατά του Οθωμανού δυνάστη.. Η κατάληψη του Μυστρά σε λίγες ημέρες, από την Ανατολική Σπαρτιατική Λεγεώνα, ερχόταν ως αναμενόμενη έκβαση. Είναι αξιοσημείωτη η ορολογία, αλλά και η γραμμές κίνησης των στρατευμάτων. Οι Μανιάτες είχαν εδραιώσει πλέον την πεποίθησή τους ότι ήταν απόγονοι των Σπαρτιατών, από την υστερορωμαϊκή – πρωτοβυζαντινή περίοδο που η Σπάρτη έπαψε να υπάρχει ως κράτος και πόλη. Ήξεραν ότι στα κακοτράχαλα εδάφη της κατέφυγαν οι τελευταίοι της κάτοικοι, προωθώντας από γενιά σε γενιά την ευψυχία τους και την έφεση για την ελευθερία. Γι` αυτό ονόμασαν έτσι τα εκστρατευτικά τους σώματα. Γι` αυτό η Μάνη αποκαλείτο Σπάρτη και από τους άλλους μαχόμενους Έλληνες, αλλά και από τους ξένους (μέχρι βέβαια τη θεμελίωση της νέας Σπάρτης από τον μετέπειτα βασιλιά Όθωνα οπότε έπαψε να ακούγεται αυτή η ονομασία). Ήξεραν επίσης ότι αναγκαίος όρος για την επέκταση της Επανάστασης ήταν η κατάληψη στρατιωτικών και διοικητικών κέντρων, όπως η Καλαμάτα και ο Μυστράς και η εδραίωση της κυριαρχίας σ` αυτά.

Για όλους εμάς τους απογόνους εκείνων των πολεμιστών, που γέμισαν με το αίμα τους τα πεδία των μαχών, ο Μάρτης του 1821 είναι μήνας αναφοράς και απονομής τιμών. Οι εκδηλώσεις στην Αρεόπολη στις 17 και στην Καλαμάτα στις 23 κάθε Μάρτη είναι οι ελάχιστες υποχρεώσεις που υπέχομε στους ένδοξους προγόνους μας. Η συμμετοχή μας σ` αυτές και η προέκταση της ιστορικής μνήμης των γεγονότων του Μάρτη 1821 αποτελούν το ελάχιστο των υποχρεώσεων μας απέναντί τους, ως στοιχειώδης αναγνώριση της τόσο μεγάλης προσφοράς τους.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

*