Την τελευταία του πνοή, ύστερα από πολύμηνη νοσηλεία, άφησε το μεσημέρι της Δευτέρας 12 Φεβρουαρίου σε ηλικία 91 ετών, ο συμπατριώτης μας (γεννήθηκε το 1927 στους Δολούς της Δυτικής Μάνης) επιχειρηματίας Λυκούργος Γαϊτανάρος. Μπορεί ο θάνατός του να προέκυψε ως απότοκος της μακράς ασθενείας του, όμως η είδηση του δημιούργησε βαθειά λύπη σε πολλές κοινωνικές ομάδες, λόγω της έντονης προσωπικότητάς του. Πρωταγωνίστησε για πολλές δεκαετίες, από το προσκήνιο ή το παρασκήνιο, σε πολλούς τομείς ανθρώπινης δραστηριότητας, στο εμπόριο, στις τουριστικές επιχειρήσεις, στην πολιτική, στον αθλητισμό και κυρίως σε όλες τις υποθέσεις μανιάτικου ενδιαφέροντος. Η σφραγίδα του ήταν έντονη για πολλές δεκαετίες στο χώρο του εμπορίου λαδιού, στον ξενοδοχειακό τομέα ως συνιδιοκτήτης με τον Κώστα Κουτουμάνο του μεγάλου ξενοδοχείου ΦΑΡΑΙ ΠΑΛΛΑΣ της Καλαμάτας, και στον τομέα του αθλητισμού, που ως πρόεδρος της ποδοσφαιρικής ομάδας της Καλαμάτας, στις αρχές της δεκαετίας του ’70, την ανέβασε δύο φορές στην Α’ Εθνική Κατηγορία.
Στάθηκε αρωγός στην εκδοτική μας προσπάθεια, από την αρχική περίοδο πριν από 20 χρόνια, και συμμετείχε ανελλιπώς σε όλες τις εκδηλώσεις που διοργάνωνε η ΜΑΝΙΑΤΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ. Υιοθετούσε τις απόψεις που προβάλαμε με τα δημοσιεύματά μας από τις στήλες αυτής της εφημερίδας και πρόβαλε όπου βρισκόταν την ιδέα της Ενιαίας Μάνης, ως προαπαιτούμενο για την επιτυχή διεκδίκηση των δικαιούμενων της περιοχής μας στον τομέα της ανάπτυξης.
Ήταν ακμαίος και δραστήριος μέχρι πρόσφατα, αλλά ο θάνατος της συζύγου του Φιλάνθης Καμαρινέα, το 2017, του προκάλεσε αποδιοργάνωση και πτώση των ενδιαφερόντων του. Οι συντελεστές της ΜΑΝΙΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ εκφράζομε τα θερμά συλλυπητήριά μας στα δυο παιδιά του, τον Παναγιώτη και τον Ιωάννη και στις οικογένειές τους.

Χάσαμε ένα πρόσωπο – υπόδειγμα αγωνιστικής διάθεσης για ζωή και απόκτηση γνώσεων. Έναν άνθρωπο που είχε καταφέρει τη σωματική μειονεξία να την εξισορροπήσει με ολοκληρωμένη διανοητική  ανάπτυξη. Η ζωή του ήταν διαρκής πάλη για τη διαχείριση των εμπλοκών στην κινητικότητά του,  με την  προμήθεια σύγχρονων και πρωτότυπων μέσων μετακίνησης. Η πάλη αυτή τον έβγαζε νικητή για πολλές δεκαετίες. Έτσι μπορούσε να προωθεί και τις πνευματικές του ανησυχίες, εκείνες για τις οποίες χρειαζόταν αναζήτηση και έρευνα εκτός σπιτιού. Το αναφέρω αυτό γιατί το σπίτι του ήταν ένα σύγχρονο εργαστήρι συνδέσεων στο διαδίκτυο, εφοδιασμένο με σύγχρονους υπολογιστές, εκτυπωτές, σκάνερ, ψηφιοποιητές φωτογραφικών αρχείων και όλα τα άλλα απαραίτητα ηλεκτρονικά εξαρτήματα.

Το Χρήστο το γνώρισα το 1998. Με επισκέφθηκε και μου ανέφερε ότι συμπαρατάσσεται στην προσπάθειά μας να επεκτείνομε την αλληλεγγύη σε όσο το δυνατό περισσότερους συμπατριώτες μας. Όπως επίσης και στην προσπάθειά μας  να αναζητάμε διαρκώς τρόπους  προώθησης μηνυμάτων πολιτισμού και ειρηνικών διευθετήσεων σε όλες τις εμπλοκές που παρουσιάζονται μεταξύ των μελών των μικρών μανιάτικων κοινωνιών. Σ` αυτές τις ιδέες είχε την πλήρη συμπαράσταση και σύμπραξη της συζύγου του Παναγιώτας Παπακώστα που στεκόταν δίπλα του, στις ανάγκες της καθημερινότητας και στην προώθηση των ιδεών του, για πολλά χρόνια από τότε που τη γνώρισε.

Από τότε τα χρόνια κυλούσαν με συναντήσεις, αραιές αλλά πάντοτε συναισθηματικές, και τηλεφωνικές επικοινωνίες, μέσω των οποίων με ενημέρωνε για τις αναζητήσεις και έρευνές  του στον τομέα του πολιτισμού. Πρώτος αυτός, πριν από δέκα χρόνια με ενημέρωσε για τις εκτεταμένες ψηφιοποιήσεις παλαιών βιβλίων, που είχαν πραγματοποιήσει πολλά ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα, και τη δυνατότητά του για  πρόσβαση σ` αυτά και το «κατέβασμά» τους από το διαδίκτυο μέσω κωδικών αριθμών που του είχαν παραχωρηθεί. Με ενημέρωνε επίσης τακτικά, για τα αποκτήματα σπάνιων βιβλίων, που κατάφερνε να τα αγοράζει σε διενεργούμενες δημοπρασίες. Φιλοδοξούσε να δημιουργήσομε, μέσω της «Μανιάτικης Αλληλεγγύης», ένα κέντρο πολιτισμού στην περιοχή μας, με βιβλιοθήκη έντυπων και ψηφιοποιημένων εκδόσεων που θα είχε βάση τα βιβλία του, ώστε να γίνουν προσιτά, έντυπα βιβλία και ψηφιακά αρχεία, στους ενδιαφερόμενους πολίτες της περιοχής μας, ιδιαίτερα στους νέους.

Μιλήσαμε, για τελευταία φορά, τα Χριστούγεννα και επαναλάβαμε όλες αυτές τις φιλόδοξες σκέψεις. Συμφωνήσαμε, μάλιστα, να συναντηθούμε σύντομα για να τις ταξινομήσομε και να τους δώσομε και χρονοδιάγραμμα εξέλιξης. Δυστυχώς, ήλθε το φρικτό του τέλος για να ανασχέσει αυτή την προοπτική. Όμως, οι ιδέες που είχε ο Χρήστος και η έμμονη προσπάθειά του για την υλοποίησή τους στην πράξη,  ωθούν, όσους τις ενστερνιζόμαστε, να τις  προχωρήσομε στο μέτρο του αντικειμενικά εφικτού. Εξ` άλλου, τα μηνύματα για ειρηνικά έργα και έργα πολιτισμού, που προωθούσε πρώτος στη Μάνη της σύγχρονης περιόδου ο Νικήτας Νηφάκης πριν από δύο αιώνες, αποτελούν το μόνο τρόπο διατήρησης των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της περιοχής μας στον αιώνα της παγκοσμιοποίησης που προχωρά με γρήγορους και αφομοιωτικούς ρυθμούς. Όσο προωθούμε αυτά τα έργα, είμαι βέβαιος ότι το ανήσυχο πνεύμα του Χρήστου θα εφησυχάζει και θα ηρεμεί.

Νίκος Ευστρ. Μαραμπέας

Upon the rapid slopes of Saggia (next to Taygetos) at a natural balcony over the Lakonian Bay, at the Prosiliaki (Sunny) Inner Mani, there is the picturesque village Drymos or Dryali. Its location is really marvelous!

Today, Drymos is a Municipal District of the Eastern Municipality of Mani. At this municipality belong tower-village Argylias and the settlements Konitsi, Agios Tryfon, Lagadaki. Here, at the rocky coast, the residents of Drymos use to swim. The name of the village comes probably from the word Dryos (oak). At the west side of the village there is a forest with oaks. Up from the village you can see the old village, Palaiohori which is an old ruined settlement of Mani, with ruined towers, churches (of the 13ed century, etc.) and many fountains.  According the tradition, at Palaiohori there was the first location of Drymos. That is a tradition which verifies the history of Mani, saying that the old settlements were built upon the mountains because of the pirates. The new village is built recently.

At Palaiohori, there was the old family of Tsilibourdianon that died out. The settlement now belongs to the families of Drymos. We will mention that there is reference to the village Drymos since 1618 (during the negotiations between the Duke of Never and the Maniates).

During the years 1944 – 49, Drymos was depilated of its residents as the old ΤvendettaΥ stirred the blood and one killed the other. The famous captain of EL.AS. Sfakianos (G. Aretakis, from Crete) was killed the village Vagiokladο. They named this village Vagioklado because there are many Vagia (nurse) at the area. The newly-weds or these who want to get married, come here on the mules or donkeys according the tradition.

There are many churches   at Drymos (some of them with very old wall-paintings). The big church of the village is Sotiras where there are wall-painting dated since 1878 and a famous bell-tower made by Vasilakos. Most of the churches belong to the families. The big families of the village are: Tzeferakos, Horikis, Ladakakos, Lekkakos, (coming from a big family of Flomohori) Lambrinakos, Karkalis, Bazakos, (Sotiris Bazakos was the President of the village for years), Tsirigotis (this family came from Tsirigo – Kythira). The Mayor of Eastern Mani Mr. Panagiotis Tsirigotis is member of this family.

In our days there are only 30 residents at Drymos, but during the summer the ΤemigratedΥ who love their village come back here. In Athens, they have found a very active association Metamorphose of Sotiras and they contribute a lot to the embellishing of the village. The council of the association is managed by young persons (President is Mr. Stavros Bazakos, Police Officer). They organize a traditional feast on 6 August every year.

There was a primary School at Drymos, 20 years ago. Today they have to go to Flomohori. The most important problem of the village is the water supply. They are still watering by the tanks of the rain-water.  There are also some problems with the road.

Finally, I would like to say that, if someone comes at the Inner Mani, it deserves to make a round and visit the two village Drymos and Agrilia, where he can enjoy his coffee at the traditional Kafenio of Mihali Tzeferakou and Eleni Bazakou.

1. P. Dimakogiannis

Trahila is a region with many caves. The village is built over the caves. The residents love deeply their motherland. There is a Cultural Association of Trahiliotes very active with many young people as members, who make efforts for the development of the standard of living and the cultural level of the residents. For example, they restored the Old Primary School (of 19th century) by their own means and it became the cultural center of the village. During the summer, every year, they organize manifestations keeping the local and religious traditions.

At the census of Mars 2001, there were 175 registered at the Municipal Department of Trahila.

The main road connecting the village to the other Municipal departments of the Municipality of Lefktron was opened up on in the early Τ70.

Before that, there was only the maritime way of transport or the rural pathways, connecting the villages between them.

The reconstruction of the village begun after the road opening up, because   the access to the village was easier. Some new house was built up and some old ones were restored. But the road is still dangerous. The rocks are ΤhangedΥ over the road putting in danger the life of the travelers. Some recent interventions were not very important.  On the contrary, the danger is bigger now because of the explosive materials that provoked new cracks in the rocks. So when it is raining, big pieces of rocks can be detached and fall on the passing cars.

In the ΤinformativeΥ brochure of the Municipality of Lefktron (as it is self-called) in the issue of February 2001, there is an article under the title Τannual report of the year 2000Υ referring that there was a budget of 90.000.000dr. For the improvement of the road   Agios Nikolaos – Agios Dimitrios – Trahila. In the issue of April, where there is the technical program of the year 2001 of the Municipality, for this same road there is a budget of 40.000.000 dr.  There is a reduction of 50.000.000dr. We must notice that now the year 2001 is ending and the works neither have nor even started.

As we have already mentioned, there many caves at the region. During the winter months, when there is heavy sea, it soaks into the caves which are under the coastal road causing subsoil erosion, and there danger for the houses to fell down, especially at the region Argyreika. The residents addressed to the Municipal and Prefectural authorities several times exposing their problem but without any result. The one transfer the problem to the other.

Another serious problem for the residents during the winter time is the lack of medical care during the week-end because the rural doctors are not on duty the week -ends in our region.

When the problems are not faced seriously and effectively, the consequence is the dissertation of the villages, and that has repercussions on all of us.

ANTONIS  ROUMANEAS