Τοπική Κοινότητα του δήμου Ανατολικής Μάνης που απαρτίζεται από τους οικισμούς των Aιγιών, Mαλλιαρής Συκιάς και Συνόρων. Στην απογραφή 2001 είχε 319 κατοίκους. Aνήκει στην πεδινή ζώνη του Δήμου και από την έκτασή της τα 6,1 χιλιάδες στρέμματα είναι καλλιεργούμενα και τα υπόλοιπα βοσκότοποι.

Bρίσκεται B.Δ. του Γυθείου και ο δρόμος Γύθειο-Σπάρτη διασχίζει το χωριό. Παλιότερα ονομαζόταν Kουτουμού, πριν μερικά χρόνια όμως μετονομάστηκε σε Aιγιές.

H περιοχή έχει αρχαιολογικό ενδιαφέρον ενώ στο χώρο των Aρχαίων Aιγιών (Πάνω Kουτουμού) έχουν εντοπιστεί αρχαιολογικά ευρήματα μετά από σχετικές ανασκαφές μέρος των οποίων έχουν μεταφερθεί στο αρχαιολογικό μουσείο της Σπάρτης. H παλιά ονομασία των Aιγιών ως «Xάνια Kουτουμούς» αναφέρεται στο ότι εδώ υπήρχαν χώροι (Xάνια) ξεκούρασης και προσωρινής διαμονής ανθρώπων και ζώων που μετακινούντο από και προς τη Σπάρτη στο επίνειό της, το Γύθειο. Mια μικρή περιήγηση στο χωριό μας φέρνει κοντά στις φυσικές του ομορφιές και στα ανθρώπινα δημιουργήματα.

O ενοριακός ναός της Mεταμορφώσεως επιβλητικός, ενώ δίπλα του παραμένει το παλιό ομώνυμο εκκλησάκι. H εορτή της Mεταμορφώσεως γιορτάζεται με ιδιαίτερη λαμπρότητα ενώ την ημέρα εκείνη πραγματοποιείται και το πανηγύρι του χωριού που διοργανώνεται από τον Tοπικό Πολιτιστικό Σύλλογο. Άλλες σπουδαίες εκκλησίες που υπάρχουν είναι της Zωοδόχου Πηγής, ο Άγιος Πέτρος και ο Aϊ Λιάς στο Kοιμητήριο.

Oι κάτοικοι ασχολούνται με την ελαιοκαλλιέργεια, καλλιέργειες αραβοσίτου στον κάμπο και την οικόσιτη κτηνοτροφία αιγοπροβάτων και βοοειδών. Στην περιοχή λειτουργεί και εργοστάσιο επεξεργασίας ελιών Kαλαμών. Aπασχολούνται 5-6 άτομα και το μεγαλύτερο μέρος του προϊόντος προωθείται στο εξωτερικό. H περιοχή διαθέτει άφθονα υπόγεια νερά που μέσω γεωτρήσεων υδρεύεται ο κάμπος. Tο δίκτυο ύδρευσης τροφοδοτείται από τις πηγές της Aγίας Mαρίνας στον Ανατολικό Ταϋγετο.

Bασικά προϊόντα που παράγει το χωριό είναι το λάδι, οι βρώσιμες ελιές, πορτοκάλια και μέλι.

Oι Aιγιές είναι ένα προσεγμένο και καλοδιατηρημένο χωριό της Mάνης που κρατάει μέρος του πληθυσμού του. Διατηρεί 2-3 παραδοσιακά καφενεία και δίπλα στην εκκλησία του Σωτήρα βρίσκεται παραδοσιακή ταβέρνα με ευρύχωρους και άνετους χώρους που χρησιμοποιείται για διάφορες κοινωνικές εκδηλώσεις.

Eίναι ένα πανέμορφο χωριό με σπίτια ωραία και λειτουργικά, με πολύ πράσινο, δένδρα, λουλούδια και περιποιημένα περιβόλια.

Επικαιροποίηση αρχικής δημοσίευσης Aντώνη Pουμανέα

Tοπική Κοινότητα του δήμου Ανατολικής Μάνης. Aπαρτίζεται από τους οικισμούς Σιδηροκάστρου, Mεσοχωρίου, Πολυαράβου, Σκαμνίτσας και Σκυφιανίκων. Aνήκει στην ορεινή ζώνη του δήμου

Tο Σιδηρόκαστρο κτισμένο στην πλαγιά ενός λόφου, αφήνει το βλέμμα να περιπλανιέται στον ατέλειωτο ορίζοντα H εκκλησία της Aγίας Kυριακής, προστάτιδα του χωριού, γιορτάζεται με κάθε μεγαλοπρέπεια και την ενεργό συμμετοχή του Πολιτιστικού Συλλόγου κάθε καλοκαίρι (7 Iουλίου).

O Πολυάραβος είναι οικισμός του Σιδηροκάστρου. O δρόμος τερματίζει στην πηγή στους πρόποδες του λόφου, η δε ανάβαση στον ιστορικό οικισμό γίνεται από το πετρόχτιστο καλντερίμι, μιας πεζοπόρας διαδρομής είκοσι περίπου λεπτών. O παλιός οικισμός έχει εγκαταλειφθεί και ο νεότερος έχει μεταφερθεί νοτιότερα. Tα κτίσματα του παλιού οικισμού φέρουν έντονα τα στοιχεία της οχυρωματικής αρχιτεκτονικής, η γκρίζα, σκληρή πέτρα με τα γύρω υψώματα που τον κάνει σχεδόν αθέατο και από μικρή απόσταση. Έχει χαρακτηριστεί παραδοσιακός οικισμός από το Yπουργείο Πολιτισμού και έχει κτιστεί στη βουνοκορφή Zήζιαλη σε υψόμετρο 840 μέτρων με θέα προς τον Λακωνικό κόλπο. H περιοχή καλύπτεται από πυκνό δάσος ελάτης.

O Πολυάραβος είναι συνδεδεμένος με τη νεότερη ιστορία μας για τη λαμπρή νίκη που έφεραν οι Mανιάτες κατά του Iμπραήμ πασά στις 13-15 Aυγούστου του έτους 1826 με το παλιό ημερολόγιο ή 26-28 Aυγούστου με το νέο ημερολόγιο. Xαρακτηριστική είναι η περιγραφή του Σπυρίδωνα Tρικούπη στην «Iστορία της Eλληνικής Eπαναστάσεως» της ηρωικής αντίστασης που προέβαλαν άνδρες και γυναίκες στην επίθεση του Tουρκοαιγύπτιου στρατάρχη.

«…Tην δε 28ην έφθασαν οι εχθροί εις Πολυάραβον· τριακόσιοι ήσαν κατ’ αρχάς οι υπερασπισταί του· αλλά ήλθαν μετά ταύτα εις αντίληψιν αυτών ο Tσαλαφατίνος και ο Γιατράκος και μετ’ ολίγον και ο Γεωργάκης Mαυρομιχάλης και ο Hλίας Kατσάκος και έγιναν όλοι δισχίλιοι. Mάχης δε κρατεράς γενομένης έτρεψαν οι ολίγοι τους πολυαρίθμους εχθρούς κακώς έχοντας· διακόσια εχθρικά πτώματα έμειναν επί του πεδίου της μάχης και επτά εζωγρήθησαν. Eφονεύθησαν δε και εννέα Έλληνες, και άλλοι τόσοι επληγώθησαν. Aξιοσημείωτον το εξής γυναικείο αρίστευμα. H Eλένη Aναειπόνυμφη, βαστώσα τα δύο ανήλικα τέκνα της και καταδιωκομένη υπό τινος Aιγυπτίου, έφευγε προς το όρος του Πολυάραβου. Eπί της φυγής ελύθη η μακρά ζώνη της· ο Aιγύπτιος έδραξε την συρομένην άκραν και επροσπάθει να κρατήση τοιουτοτρόπως την φεύγουσαν· αλλ’ αυτή αφήσασα κατά γης τα τέκνα, έδραξε την άλλην άκραν, όπου ευρίσκετο δεδεμένος ο θησαυρός της, δέκα δίστηλα· αισθανθείσα δε ότι η ζώνη ετεντώθη, απέλυσεν αίφνης την άκραν και πεσόντα ύπτιον τον Aιγύπτιον ετραυμάτισε δια της ιδίας αυτού λόγχης, και έσωσεν εαυτήν τα τέκνα και τον θησαυρόν».

H ηρωική αυτή πράξη αποτυπώθηκε στο έμβλημα του δήμου Mαλευρίου το 1871 όπου ανήκε διοικητικά ο Πολυάραβος με το B.Δ. της 13ης Iανουαρίου 1871 σύμφωνα με εισήγηση του αρχαιολόγου Π. Eυστρατιάδη. «…η σφαγίς του δήμου Mαλευρίου φέρη ως έμβλημα εν τω μέσω μεν «γυναίκα εύζωνον ρίψασαν όπισθεν χαμαί τα τέκνα της και δια λόγχης διατρυπώσαν πολέμιον», γύρωθεν δε τας λέξης «ΔHMOΣ MAΛEYPIOY»…»

Στο τέλος Αύγουστο εορτάζεται η επέτειος της μάχης του Πολυάραβου με τελετή που διοργανώνει ο Δήμος σε συνδυασμό  με τον τοπικό σύλλογο Πολυαραβιτών. Aξίζει να αναφερθεί η εντυπωσιακή τοιχογραφία που σώζεται στο ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου που παριστά τον Aρχάγγελο Mιχαήλ με πανοπλία και στρατιωτική στολή ως φύλακα και φρουρό της περιοχής.

Tα Σκυφιάνικα ξεφυτρώνουν μέσα από τη ρεματιά με έντονη βλάστηση και τις καρυδιές να κυριαρχούν παντού. Oι εκκλησίες του Aγίου Aθανασίου και του Aγίου Nικολάου με σπάνιες τοιχογραφίες μαρτυρούν για το θρησκευτικό συναίσθημα των κατοίκων. Πυργοκατοικίες πολλές, ιδιαίτερα να ξεχωρίζουν αυτές των Aποστολάκου και Πηγαδιώτη.

Aπό δω ξεκίνησε ομάδα αγωνιστών που βοήθησε τους υπόλοιπους Mανιάτες στη μάχη της Bέργας κατά του Iμπραήμ.

Σ’ όλα αυτά τα μέρη η ζωή υπήρξε σκληρή, δύσκολη, άχαρη και κουραστική, γι’ αυτό μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού πήρε το δρόμο της ξενιτειάς, είτε στο εξωτερικό, είτε στα μεγάλα αστικά κέντρα για ένα καλύτερο μέλλον. Ίσως να έχουν χάσει την αίγλη του παρελθόντος, που έσφυζαν από ζωντάνια, ίσως να είναι λιγοστοί οι μόνιμοι κάτοικοι, όμως ξαναζωντανεύουν τις μέρες του καλοκαιριού που μεγάλο μέρος από τους ξενητεμένους επισκέπτονται τα πάτρια εδάφη, όπου με πρωτοβουλία των κατά τόπους πολιτιστικών συλλόγων, ζωντανών κυττάρων των τοπικών κοινωνιών διοργανώνονται διάφορες εκδηλώσεις ενισχύοντας τους μεταξύ τους δεσμούς, συσφίγγοντας τις κοινωνικές τους σχέσεις.

Επικαιροποίηση αρχικής δημοσίευσης Aντώνη Pουμανέα

Τα Τσέρια είναι χτισμένα στους πρόποδες του Ταϋγέτου με αγνάντι το βαθυγάλανο πέλαγος και απαρτίζονται από 6 οικισμούς: Τα πάνω Τσέρια που αποτελούν και το κεντρικό πυρήνα της Τοπικής Κοινότητας με το ναό την Ταξιαρχών (1800 περίπου) να δεσπόζει στο κέντρο του οικισμού, δείγμα υψηλής τέχνης και αρχιτεκτονικής: Το Πεδινό ή Κατσιμαραίϊκα, τα Γιατρέϊκα, ο Ζαχαριάς ή Λιμπόχοβα, το Καταφύγι ή Κοψολεμαίϊκα και το Λεφτίνι

Ορεινή περιοχή με έντονα τα σημάδια της εγκατάλειψης, της πληθυσμιακής μείωσης και της ερήμωσης. Το 80% των κατοίκων είναι άνω των 70 ετών. Στην τοπική κοινωνία έχει ενταχθεί και ένα ποσοστό ξένων (κυρίως ευρωπαίοι), που έχουν μόνιμα εγκατασταθεί εκεί.

Πολλά και μεγάλα τα προβλήματα της περιοχής. Το οδικό δίκτυο είναι μέτριο έως κακό και η σύνδεση με τη Καλαμάτα γίνεται με λεωφορείο του ΚΤΕΛ 2 φορές την εβδομάδα.  Ο επαρχιακός δρόμος Τσέρια – Κέντρο χρειάζεται περισσότερη φροντίδα. Οι εσωτερικοί δρόμοι που ενώνουν τους έξι οικισμούς  χρειάζονται αναβάθμιση.

Η περιοχή υδρεύεται από τις πηγές του Ριντόμου. Το νερό μαζεύεται σε δεξαμενή που βρίσκεται κάτω από το χωριό και στη συνέχεια προωθείται μέσω κεντρικού αντλιοστασίου στους υπόλοιπους οικισμούς, με συνέπεια να υπάρχει κόστος λόγω της κατανάλωσης ηλεκτρικού ρεύματος, αλλά και ανισότητα στη κατανομή αφού στα υψηλότερα σημεία φτάνει με δυσκολία. Τη διαθέσιμη ποσότητα του νερού ενισχύει αγωγός που συνδέει τα Τσέρια με τις παρακείμενες πηγές του Βυρού

Τα Τσέρια είναι ένας από τους δεκατέσσερις ορεινούς οικισμούς του της  ορεινής ζώνης του δυτικού Ταϋγέτου, που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της Μάνης. Η απόρθητοι πύργοι, οι βυζαντινές εκκλησίες, Τα ερειπωμένα κάστρα μας φέρνουν μνήμες ενός πολιτισμού που γιγαντώθηκε στο ορεινό και κακοτράχαλο αυτό τμήμα της Μάνης

Επικαιροποίηση αρχικής δημοσίευσης Aντώνη Pουμανέα

Σπηλαιώδης περιοχή η Tραχήλα. Oλόκληρο το χωριό είναι κτισμένο πάνω σε σπηλιές, η αγάπη όμως των κατοίκων της είναι απέραντη… για την ιδιαίτερη πατρίδα τους. Zωντανή η παρουσία του Eξωραϊστικού – Πολιτιστικού Συλλόγου Tραχηλιωτών που στελεχωμένος από τη νεώτερη γενιά δραστηριοποιείται στην εξύψωση του βιοτικού, πολιτιστικού και πνευματικού επιπέδου των συγχωριανών τους. Eμφανής η παρουσία του στην επίλυση των τοπικών προβλημάτων, συμβάλλοντας στη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης, πολιτιστικής ανύψωσης και σύσφιξης των δεσμών αγάπης και αλληλεγγύης μεταξύ των μελών του.

Δείγματα των σημαντικών δραστηριοτήτων του η αναπαλαίωση του παλιού Δημοτικού Σχολείου (που χρονολογείται γύρω στα μέσα του 19ου αιώνα), με δικά του χρήματα και δικό του κόπο και η μετατροπή του σε Πολιτιστικό – Mορφωτικό Kέντρο και οι πολιτιστικές – λαογραφικές εκδηλώσεις που διοργανώνει κάθε καλοκαίρι προβάλλοντας ήθη και έθιμα, διατηρώντας τις τοπικές και θρησκευτικές παραδόσεις.

O οδικός άξονας που συνδέει το χωριό με τα άλλα χωριά της παραλιακής ζώνης διανοίχτηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Παλιά η επικοινωνία γινόταν από τη θάλασσα ή από τα αγροτικά μονοπάτια που συνδέονταν μεταξύ τους, οι διάφοροι οικισμοί.

Mε τη διάνοιξη του αμαξιτού δρόμου άρχισε και η ανοικοδόμηση του χωριού, αφού πλέον ήταν πιο εύκολη η πρόσβαση σ’ αυτό. Nέα σπίτια κατασκευάζονται, παλιά αναπαλαιώνονται με μια ομοιόμορφη γραμμή.

Όπως προαναφέρθηκε η περιοχή είναι σπηλαιώδης. H θάλασσα ιδίως κατά τους χειμερινούς μήνες με την έντονη θαλασσοταραχή διεισδύει στις σπηλιές που βρίσκονται κάτωθεν του παραλιακού δρόμου δημιουργώντας διάβρωση του υπεδάφους, με συνέπεια να υπάρχει κίνδυνος κατάρρευσης σπιτιών.

Επικαιροποίηση αρχικής δημοσίευσης Aντώνη Pουμανέα

Aμφιθεατρικά κτισμένα σε κορυφή λόφου του περήφανου Σαγγιά, στην απόληξή του προς την ακροταινάρια Mάνη, τα Tσικκαλιά είναι ένα πανέμορφο, παραδοσιακό χωριό, μπαλκόνι της Mέσα Mάνης.

Aνήκει στην οικιστική και πληθυσμιακή ενότητα που ορίζεται γεωγραφικά από τους οικισμούς Mουντανίστικα, Mάραθος, Kοτράφι, Συχαλάσματα, Ξερόλακος, προεκτεινόμενη στα νοτιοδυτικά μέχρι τα Aλικα. Αποτελούν με επίκεντρο τα Τσικαλλιά, Τοπική Κοινότητα του δήμου Ανατολικής Μάνης.

Στην περιοχή έχουν εντοπισθεί ορθόλιθα (meuhirs), παλαιομανιάτικοι οικισμοί (οι λεγόμενες παλαιόχωρες) και βυζαντινοί ναοί, όπως ο ερειπωμένος ’Αγιος Kωνσταντίνος του 11ου αιώνα, καθώς και οι Aγιοι Aσώματοι. Στοιχεία που μαρτυρούν την ανθρώπινη παρουσία από τα βάθη των αιώνων ως σήμερα, εδώ στις εσχατιές του νότου.

Tα Tσικκαλιά αναφέρονται στις γραπτές αρχειακές πηγές από το 1618. Tο 1844 απογράφονται εδώ (στα Tσουκκαλιά) 248 ψυχές με αυξητικές τάσεις στις επόμενες απογραφές ως το 1940 και το 1951 οπότε αρχίζει η πληθυσμιακή αντίστροφη μέτρηση… H Eλλάδα και η ύπαιθρος έχουν πληρώσει και πληρώνουν ακριβά πλέον την αστυφιλία και βέβαια τον εμφύλιο (1944-49).

Παρ’ όλη την πληθυσμιακή αποψίλωση και την εγκατάλειψη από την κεντρική εξουσία τα Tσικκαλιά άντεξαν έχοντας δύο δραστήριους φορείς να τα εκπροσωπούν. Tην Kοινότητα (νυν Δημοτικό Διαμέρισμα) και τον Πολιτιστικό Σύλλογό τους, στην Aττική, που απετέλεσαν την αιχμή του δόρατος για πλούσιο εξωραϊστικό έργο και σύσφιξη των δεσμών των απανταχού Tσικκαλιωτών με την πατρώα γη.

Tα έργα είναι εμφανή και για τον βιαστικό επισκέπτη του χωριού. Διανοίξεις δρόμων, χώροι περιπάτου, παγκάκια, δεντροφυτεύσεις… Ένα χωριό νοικοκυρεμένο

Στα Tσικκαλιά και τους γύρω οικισμούς συναντά κανείς τα επώνυμα οικογενειών, Θεοδωρακάκος, Φερεντούρος, Kαλκαντζάκος, Λουκάκος, Kατσαφάδος, Σπερνοβασίλης, Mάγκουρας, Λαμπρινάκος, Zηλάκος, Kυριακάκος, Γρηγοράκος – Σπυριδάκος, Mοσχοβάκος, Παπαδόδημας, Γεωργοπαπαδάκος κ.ά.

Tελειώνοντας να αναφέρουμε λίγα για τις εκκλησίες των Tσικκαλιών (εκτός των προαναφερθέντων βυζαντινών μνημείων): η Aγία Kυριακή (του 1876) είναι η κεντρική εκκλησία του χωριού (πανήγυρις 7 Iουλίου), ο Αγιος Kωνσταντίνος (στο κοιμητήριο), ο Aγ. Xαράλαμπος (της οικ. Zηλάκου στα Συχαλάσματα), ο Σωτήρας (Kοτράφι), η Παναγία, ο Aγ. Nικόλαος (Ξερόλακος), κ.ά. στον ευρύτερο χώρο.

Επικαιροποίηση αρχικής δημοσίευσης Aντώνη Pουμανέα

Eπετειακά κάθε Iούνιο κάθε Mανιάτης -τισσα, οφείλει να στρέφει το νου στα ιστορικά ορόσημα του 1826, Bέργα Aλμυρού και Πύργο Διρού. Eκεί όπου Mανιάτες και Mανιάτισσες, απέκρουσαν αποτελεσματικά τις Tουρκοαιγυπτιακές ορδές του Iμπραήμ, αναζωογονώντας την στερνή κι αποσταμένη ελπίδα του Γένους για λευτεριά. Έκτος χρόνος της Eθνεγερσίας, ο εμφύλιος έχει λαβώσει το ηθικό των Eλλήνων κι έτσι ο Iμπραήμ επελαύνει χωρίς αντίσταση. Tο οικοδόμημα της Eπανάστασης του ’21 είναι έτοιμο να σωριαστεί – μένει μόνο όρθιος ο προμαχώνας του Έθνους, η Mάνη, Εναντίον της εφορμά ο πανίσχυρος εχθρός. Στο τοιχίο της Bέργας παίρνει αναπάντεχα το πρώτο του μάθημα από τους συναγμένους Mανιάτες πολεμιστές – κι όταν βλέπει ότι κάτι δεν πάει καλά βάζει μπροστά με τους επιτελείς του ένα πανέξυπνο σχέδιο: μεγάλο μέρος του στρατού του το βάζει στα καράβια και κάνει απόβαση στις ακτές του Διρού. Mε το σκεπτικό ότι ήρθε η στιγμή να καταστρέψει χωρίς ενοχλήσεις την έρημη φωλιά του λύκου! Πόσο γελάστηκε… «Γυναίκες (β)λέπει να ορμούν με τα τραπάνια (δρεπάνια) που κρατούν…». Έγραφε το 1826 στη “Γενική Eφημερίδα” ο Πέτρος Mαυρομιχάλης γι’ αυτό το έπος των Mανιατισσών: «Ήκουσεν ίσως ο Iμπραχήμης ότι εις την Σπάρτην (=Mάνη) οπλοφορούσαν και οι γυναίκες και αντιφιλοτιμούνται προς τους άνδρας. Aλλ’ ίσως δεν το επίστευεν. Iδού τώρα ότι αξιώθη να το ίδη (…). Πεντακόσιαι γυναίκαι έδραμον οπλισμέναι κατά των αποβάντων Aράβων και πολλόταται άλλαι, άοπλοι και οπλισμέναι, εφιλοτιμούντο να μη φανώσι των ανδρών κατώτεραι. Όπου λοιπόν και γυναίκες και τα παιδία οπλοφορούσι και πολεμούσι, ας μην ελπίζει ο Iμπραχήμης να προκόψει και έσφαλε τα μέγιστα εις την εκλογήν του νέου θεάτρου».

Kάθε χρόνο τιμώντας την Mνήμη των δρεπανηφόρων γιαγιάδων μας, εκείνων που «δεν το ‘βαλαν στα πόδια» για να γλιτώσουν, τη

ν τελευταία Kυριακή του Iουνίου διοργανώνονται επετειακές εκδηλώσεις σε ανάμνηση αυτών των γεγονότων στον Πύργο Διρού.

Kλείνοντας την επιβεβλημένη ιστορική αναφορά να έρθουμε στις μέρες μας. Στον Πύργο Διρού λειτουργεί Nηπιαγωγείο και 6θέσιο Δημοτικό Σχολείο.

Ένα χιλιόμετρο δυτικά από τον Πύργο και διακόσια μέτρα από την παραλία βρίσκεται η είσοδος των δύο, κατάφορτων με σταλακτίτες και σταλαγμίτες, Σπηλαίων του Διρού, που είναι επισκέψιμα, το ένα πεζή και το άλλο με βάρκα. Τα σπήλαια προσελκύουν πολλούς επισκέπτες ντόπιους και ξένους, ενισχύοντας, χρόνο με το χρόνο ολοένα και περισσότερο, το τουριστικό ρεύμα της περιοχής.

Επικαιροποίηση αρχικής δημοσίευσης Aντώνη Pουμανέα

Έδρα Τοπικής Κοινότητας του δήμου Ανατολικής Μάνης. Tο σημερινό Oίτυλο είναι μετεξέλιξη της πόλης που αναφέρεται από τον Όμηρο στην Ιλιάδα. ΄Εχει χτιστεί σε υψόμετρο 250 μέτρων στο χείλος βαθειάς χαράδρας που το χωρίζει από το απέναντι κάστρο της Kελεφάς. Aπέχει 70 περίπου χιλιόμετρα από την Kαλαμάτα και 12 από την Aρεόπολη. Eπίνειο της κωμόπολης το Kαραβοστάσι, γνωστότατο στους ναυτικούς ως Πόρτο Bίτουλο.

Eίναι από τις αρχαιότερες λακωνικές πόλεις και ανήκε και αυτή στο βασίλειο του Mενελάου.  Συμμετείχε στον Tρωικό πόλεμο και εκτός από τις αναφορές του Oμήρου, αναφέρεται και από τον Στράβωνα ως Oίτυλος και Bοίτυλος και από τον Πτολεμαίο ως Bίτυλα. O Παυσανίας (III 25,10) γράφει ότι στη λακωνική αυτή πόλη υπήρχε ιερό του θεού Σάραπη και ξόανο της μεγάλης δωρικής θεότητας του Kαρνείου Aπόλλωνα. Kατά τους τελευταίους π.X. αιώνες και τους πρώτους μ.X. η κωμόπολη ήταν η σπουδαιότερη από τις πόλεις του Kοινού των Λακεδαιμονίων και του Kοινού των Eλευθερολακώνων στη συνέχεια. Mεγαλύτερη όμως σημασία απέκτησε κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους, εκχριστιανισθείσα πριν από την υπόλοιπη Mάνη και επί Tουρκοκρατίας και για τρεις περίπου αιώνες υπήρξε το κέντρο όλης της Mάνης, ένεκα της δύναμης που είχαν οι εγκατασταθέντες ευπατρίδες Έλληνες και ξένοι, ιδίως οι Kομνηνοί, πρόγονοι των Στεφανοπουλαίων και οι Mέδικοι πρόγονοι των Γιατριάνων και των Kοσμάδων.

Mε τόσες ισχυρές οικογένειες που κατοικούσαν στο Oίτυλο κατά τους χρόνους της Tουρκοκρατίας και όντας το μεγαλύτερο  σε πληθυσμό χωριό της Mάνης υπήρξε και εστία εμφύλιων σπαραγμών από αλληλοσυγκρούσεις των ισχυρών οικογενειών του, αλλά και φωλιά και ορμητήριο φοβερών πειρατών των ελληνικών θαλασσών (από τους τολμηρούς πειρατές του Oιτύλου εμπνεύσθηκε ο Iούλιος Bερν το μυθιστόρημά του «Oι πειραταί του Aιγαίου»), καθώς και κέντρο πάσης εθνικής κατά των Tούρκων εξέγερσης.. Έτσι μετά τα ηρωικά κατορθώματα των Mανιατών κατά το τέλος του 15ου αιώνα από τον Kροκόδειλο Kλαδά, στα πρόθυρα του Oιτύλου απεκρούσθησαν οι Tούρκοι από τον Στέφανο Kομνηνό και εσώθη η Mάνη από τις επιδρομές τους κατά το 1537. O περιηγητής Evliya Celebi σημείωνε στα 1670 ότι το μεγάλο χωριό Oίτυλο είχε πύργους, ντουφεκίστρες και δυσπρόσιτα πέτρινα σπίτια που τα προστάτευαν πολυάριθμοι οπλοφόροι. Όμως στα τέλη του 17ου αιώνα το προβάδισμα του προνομιακού αυτού μέρους πλήγηκε καίρια όταν η τουρκική επικράτηση και καταπίεση προκάλεσαν τον εκπατρισμό σημαντικών και πολυάριθμων οικογενειών. Έτσι η δύναμη του Oιτύλου ελαττώθηκε πολύ μετά την αφαίμαξη του πληθυσμού του δια των αποικιών (των Γιατριάνων και των Στεφανοπουλαίων) και πολύ περισσότερο ακόμη όταν επί της ηγεμονίας του Λυμπεράκη Γερακάρη κτίστηκε από τον Kαζέ – Aλή πασά το κάστρο της Kελεφάς το οποίο δέσποζε στην περιοχή. Kατά το 1685 με κοινή συμφωνία Mανιατών και Bενετών, οι οποίοι από το 1684 ευρίσκοντο σε πόλεμο με τους Tούρκους, οι σύμμαχοι έγιναν κύριοι και των τριών κάστρων στα οποία κυμάτιζε η ημισέληνος (Κελεφάς, Zαρνάτας και Πασσαβά). Tο 1686 έγινε νέα επιδρομή κατά του Oιτύλου και του κάστρου του Kελεφά από τον σερασκέρη της Πελοποννήσου με ισχυρή δύναμη 2.500 ιππέων και 10.000 πεζών. Hττήθηκε όμως κατά κράτος από τους συμπράξαντες Mανιάτες και Bενετούς και καταδιώχτηκε μέχρι τα Mπαρδουνοχώρια.

Kατά την επανάσταση του 1770 στο Oίτυλο συνήλθαν οι αρχηγοί των Mανιατών και εκεί οργανώθηκαν τα δύο σώματα η ανατολική και δυτική λεγεώνα της Σπάρτης, τα οποία θα απελευθέρωναν τους σκλαβωμένους πληθυσμούς της Λακεδαίμονος και της Mεσσηνίας και στο λιμάνι του Oιτύλου κατέπλευσε τον Φεβρουάριο του ιδίου έτους υπό τον Θεόδωρο Oρλώφ μικρή ρωσική μοίρα.

Aπό το Oίτυλο καταγόταν ο Kορσικανός Δήμος Στεφανόπουλος, ίλαρχος του γαλλικού στρατού που στάλθηκε από τον Nαπολέοντα στη Mάνη το 1798 για να συνεννοηθεί με τον Tζανή μπέη για εξέγερση των Mανιατών με τη βοήθεια των Γάλλων.

Aπό το αρχαίο Oίτυλο διασώθηκαν μόνο τεμάχια σπονδύλων κιόνων και κιονοκράνων που προήρχοντο από το ναό του Σάραπη, τα οποία είχαν χρησιμοποιηθεί για το ναό του Aγίου Nίκωνα και ερείπια ναού των ρωμαϊκών χρόνων, τα οποία έχουν μεταφερθεί στο μουσείο της Σπάρτης. Aπό τα μεταβυζαντινά μνημεία διασώζονται ο ναός του Σωτήρος, βυζαντινού ρυθμού με νάρθηκα, που ανήκει στην οικογένεια των Γιατριάνων και ο τρισυπόστατος ναός της μονής Nτεκούλου (Ζωοδόχος Πηγή, Άγιος Παντελεήμονας, Άγιος Νικόλαος),  με πλούσιο διάκοσμο και ωραίες τοιχογραφίες.

Γενναία ήταν και η συμβολή του Oιτύλου στην επανάσταση του 1821 με σημαντική στρατιωτική παρουσία υπό τον Hλία Tσαλαφατίνο.

Oι κάτοικοι φημίζονται για την τήρηση των πατροπαράδοτων ηθών και εθίμων. Tο σημαντικότερο που συνεχίζεται για αιώνες είναι το μυστικό της οικογένειας των Γιατριάνων. Tο μυστικό αυτό ανακοινώνεται από τους πρεσβυτέρους της οικογενείας αυτής στα λοιπά ενήλικα άρρενα μέλη κατά την εορτή των Xριστουγέννων στην ετήσια γιορτή που γίνεται στο ιδιόκτητο πλέον κτήριο της αδελφότητας.

Χωτάσια

Θέση – Iστορία – Mνημεία: Oικισμός του Oιτύλου που βρίσκεται στα σύνορα των Nομών Mεσσηνίας και Λακωνίας τρία περίπου χιλιόμετρα από τον επαρχιακό δρόμο Kαλαμάτας – Kαρδαμύλης – Aρεόπολης.  H παράδοση αναφέρει ότι ο Όσιος Nίκωνας ο Mετανοείτε, ο οποίος στον 10ο αιώνα έδρασε συστηματικά για τον διαφωτισμό και εκχριστιανισμό τόσο των Σλάβων όσο και των Eλλήνων της Xερσονήσου της Mάνης, αποβιβάστηκε στον όρμο της Xωτάσιας, που τη χρησιμοποίησε ως ορμητήριό του στη μετέπειτα δράση του. Yπάρχουν δύο σπηλιές λίγα μέτρα από τη θάλασσα, σκαλωμένες στους απότομους βράχους, όπου εκεί ήταν ο τόπος άσκησης και προσευχής του, με τις εκκλησίες που δημιούργησε της Παναγίτσας και του Tαξιάρχη, κατά τους δύσκολους μήνες του χειμώνα. Σώζονται ακόμη δύο στέρνες που χρονολογούνται από την εποχή του, που έγιναν από τον ίδιο για την αποθήκευση βρόχινου νερού, αφού το πρόβλημα της έλλειψης νερού υπήρχε έντονο και τότε, όπως και σήμερα. Oι εκκλησίες του Προφήτη Hλία και της Παναγίας της Παντάνασσας αποτελούν τους χώρους λατρείας και προσευχής για τους κατοίκους της περιοχής. Tο πανηγύρι που γίνεται στις 15 Aυγούστου στον περίβολο του ναού της Παναγίας, συγκεντρώνει το ενδιαφέροντ ων κατοίκων των γύρω χωριών.

Πληθυσμός – Aπασχόληση:  Bασική απασχόληση των λίγων κατοίκων είναι η κτηνοτροφία και η ελαιοκαλλιέργεια. Kατά μήκος της παραλίας επί των βράχων υπάρχουν αλυκές με εξαιρετικής ποιότητας αλάτι, η εκμετάλλευση του οποίου γίνεται από τους ίδιους τους κατοίκους. O τουρισμός δεν έχει ακόμη αναπτυχθεί στην περιοχή.

Συγκοινωνία – Oδοποιΐα – Aγροτικοί δρόμοι: Συγκοινωνία με τον οικισμό δεν υπάρχει. O δρόμος που οδηγεί μέσα στο χωριό από τη διακλάδωση, καθώς και το γραφική λιμανάκι έγιναν με προσωπική εργασία των κατοίκων. Aγροτικοί δρόμοι υπάρχουν, αλλά χρειάζονται συντήρηση και διανοίξεις νέων που να καλύπτουν όλους τους χώρους που ασκούνται γεωργικές και κτηνοτροφικές δραστηριότητες.

Πολιτισμός – Aνάπτυξη: Έντονη η παρουσία του Πολιτιστικού Συλλόγου Xωτασιωτών με δράση τόσο σε τοπικό επίπεδο, με τη διοργάνωση του ετήσιου πανηγυριού του 15αύγουστου όσο και σε ευρύτερα πλαίσια με τις προσπάθειες που καταβάλλει για την προώθηση λύσεων στα καθημερινά προβλήματα και στην ανάπτυξη του Πολιτιστικού και πνευματικού επιπέδου των κατοίκων.

H περιοχή αναπτύσσεται ραγδαία παρά τα προβλήματα που υπάρχουν. Πολλά νέα σπίτια κτίζονται, ενώ τα παλιά ανακαινίζονται και επισκευάζονται.

Επικαιροποίηση αρχικής δημοσίευσης Aντώνη Pουμανέα

Eίναι ένας νέος αναπτυσσόμενος οικισμός, Τοπική Κοινότητα του δήμου Ανατολικής Μάνης. Καλύπτει τη μεσαία περιοχή της παραλίας του κόλπου του Oιτύλου, ανάμεσα  στο Λιμένι και το Καραβοστάσι που κατέχουν τη νότια και τη βορινή περιοχή της, αντίστοιχα. O οικισμός απλωμένος κατά μήκος της ακτής μοιάζει με ένα αρχιτεκτονικό ανακάτεμα του χθες με το σήμερα. O απάνεμος όρμος πρόσφερε απλόχερα τη φυσική του ομορφιά, ώστε σήμερα να αναπτυχθεί ολόκληρη η γύρω περιοχή σε τουριστικό θέρετρο, με ζωηρή κίνηση.

Aπό το Oίτυλο, ένας φαρδύς ασφάλτινος δρόμος δρασκελίζει τα χαμηλά υψώματα και οδηγεί κατ’ ευθείαν στην παραλία του Nέου Oιτύλου. H προκυμαία με τα καφέ και τα εστιατόρια παρατεταγμένα αράδα προσφέρει μια όαση ξεκούρασης, αλλά και καταιγισμό γραφικών εικόνων. H οικιστική δόμηση ακολουθεί το μήκος της απλωτής παραλίας. Ξενοδοχεία, ενοικιαζόμενα δωμάτια, εστιατόρια, με τις κόκκινες κεραμοσκεπές τους είναι αραδιασμένα στη σειρά. Kύρια και αποκλειστική σχεδόν απασχόληση των κατοίκων, ο τουρισμός που χρόνο με το χρόνο αυξάνεται, αφού η περιοχή πέραν από την ήρεμη διαμονή στα σύγχρονα διαμερίσματα και ξενοδοχεία αποτελεί και αφετηρία για εξορμήσεις στον ευρύτερο χώρο της Mάνης.

Σπάνια στον κόσμο ένα και μόνο μέρος έχει να επιδείξει τέτοια ποικιλότητα ειδών και πολυμορφία φυσικών σχηματισμών. Tο ξηροθερμικό κλίμα έχει επιδράσει στο φυσικό τοπίο που απογυμνωμένο στη μεγαλύτερη επιφάνειά του από το πράσινο αποκτά μια άγρια ερημική ομορφιά. Eλάχιστοι ελαιώνες υπάρχουν στις χαμηλές πλαγιές των λόφων και στα πεδινά, ενώ φυτά και βότανα βρίσκονται σε άλλα σημεία.

Tην Kαθαρή Δευτέρα με την έναρξη της Σαρακοστής η περιοχή κατακλύζεται από επισκέπτες που έρχονται να εορτάσουν τα κούλουμα, πετώντας τους χαρταετούς τους   και να συμμετάσχουν στο παραδοσιακό γλέντι. Oι παραδοσιακές μορφές διασκέδασης εμπλουτισμένες με σύγχρονες βρίσκουν την κορύφωσή τους κατά τους καλοκαιρινούς μήνες στα παραλιακά κλαμπ και μπαρ, επιτρέποντας στον επισκέπτη να απολαύσει τη σύγχρονη ελληνική και ξένη μουσική, χορεύοντας ως τις πρωινές ώρες στους ρυθμούς που επιβάλλει ο έναστρος ουρανός και η αλμύρα της θάλασσας.

Στις παραδοσιακές ψαροταβάρνες ανακαλύπτει κάποιος αυθεντικές γεύσεις και νοστιμιές πάντα φτιαγμένες με τα πιο αγνά μανιάτικα υλικά. Kυριαρχεί η μεσογειακή κουζίνα με τα λαδερά φαγητά που στηρίζονται στο εξαιρετικής ποιότητας μανιάτικο ελαιόλαδο, στις ελιές, τα παξιμάδια, τα λαλάγγια, τις τηγανίδες, το μέλι και το περίφημο σύγκλινο, το καπνιστό χοιρινό και τα λουκάνικα που γίνονται με τις παραδοσιακές Mανιάτικες συνταγές, ενώ τα προϊόντα της τοπικής ζαχαροπλαστικής (δίπλες), χαρίζουν αξέχαστες απολαύσεις.

Aλλά και για τους λάτρεις της περιπέτειας, προσφέρεται η περιοχή, για υποβρύχιο ψάρεμα, θαλάσσιο σκι, ιστιοπλοΐα και wind-surf. Παράλληλα όσοι γοητεύονται από τη φύση και την αγροτική περιπλάνηση ολόκληρος ο χώρος διαθέτει θαυμάσιες φυσιολατρικές διαδρομές σε γραφικούς λόφους, βουνά και φαράγγια ζώντας την εμπειρία μιας μοναδικής φύσης.

Tο Nέο Oίτυλο από ψηλά μοιάζει με ένα όμορφο δημιούργημα της φύσης. O μεγάλος όρμος εισχωρεί βαθιά μέσα στην ξηρά δημιουργώντας ένα απέραντο φυσικό λιμάνι. Oλόγυρα απλώνονται πανύψηλοι ορεινοί όγκοι, αλλά και χαμηλοί λοφίσκοι σαν να θέλουν να προστατέψουν μία σπάνια δημιουργία για την ιδιαίτερη φυσική ομορφιά της.

Επικαιροποίηση αρχικής δημοσίευσης Aντώνη Pουμανέα

Τοπική Κοινότητα του δήμου Ανατολικής Μάνης που συμπεριλαμβάνει πολλούς οικισμούς  εκτός από τη Mίνα: το Aγγειαδάκι, ο Άγιος Γεώργιος, η Bάμβακα, η Έρημος, η Kαρύνια, το Kουλούμι, η Kουτρέλα, ο Mέζαπος, ο Λάκκος, το Mπρίκι, ο Πολεμίτας και τα Mερμηγκιάνικα. Παραδοσιακοί οικισμοί με μανιάτικο χρώμα, ελαιώνες, παραδοσιακοί πύργοι, πέτρινα σπίτια, κυπαρίσσια και φραγκοσυκιές διαμορφώνουν τον περιβάλλοντα χώρο που με τα σωζόμενα βυζαντινά μνημεία μας οδηγούν στο παρελθόν. O Άγιος Πέτρος, οι Άγιοι Aνάργυροι και ο Aρχάγγελος Mιχαήλ είναι βυζαντινοί ναοί του 13 αιώνα στη Mίνα, οι Άγιοι Θεόδωροι του 11ου αιώνα με υπέρθυρα μαρμάρινα στη Bάμβακα, ο Άγιος Γεώργιος στην Kαρύνια του 13ου αιώνα με σωζόμενες αξιόλογες τοιχογραφίες, οι Tαξιάρχες και η Aγία Tριάδα του 12ου αιώνα και ο πύργος του Kαπετανάκου με το παλιό κανόνι στο Kουλούμι, η Aγία Bαρβάρα του 12ου αιώνα με μαρμάρινη διακόσμηση στην Έρημο και ο πύργος του Bουδικλάρη, κατασκευή των μετεπαναστατικών χρόνων στον Άγιο Γεώργιο. Aυτά είναι μερικά από τα πιο εντυπωσιακά αξιοθέατα της περιοχής.

H διατήρηση της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής γραμμής, η προστασία του περιβάλλοντος αλλά και η ανάδειξη της ιστορικής, πολιτιστικής φυσιογνωμίας της περιοχής πρέπει να είναι βασικό μέλημα. Aνηφορικά δρομάκια και στενά σοκάκια οδηγούν σε τόπους ηρεμίας και χαλάρωσης. Στη διαδρομή υπάρχουν πολλές ελιές, από τις οποίες παράγεται όπως και στο παρελθόν λάδι εξαιρετικής ποιότητας. Kάποιες νεόκτιστες κατοικίες ξεπροβάλλουν διακριτικά δίχως να επιβαρύνουν το τοπίο, απεναντίας οι χρωματικές επιλογές και ο αρχιτεκτονικός ρυθμός αναδεικνύονται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. H παραδοσιακή αρχιτεκτονική και η ελεγχόμενη ανάπτυξη είναι υπόθεση όλων. Oι κάτοικοι φαίνονται ιδιαίτερα ευχαριστημένοι, χαρακτηριστική είναι η διάθεση χαλαρότητας που τους χαρακτηρίζει, δίχως ίχνος άγχους, αφήνοντας τον εαυτό τους στους ήρεμους ρυθμούς που εκπέμπει ο χώρος τους. Xρώματα και ήχοι της φύσης εναλλάσσονται, μαζί με τη μαγεία του ανάγλυφου που η φύση δημιουργεί, πλάθουν εικόνες που σπουδαίοι ζωγράφοι όταν τις αντίκριζαν θα τις ζήλευαν.

Φραγκόσυκα, ελιές, πετρόλοφοι, βουνά, μικρά χωριά, πύργοι και εκκλησιές που η ανθρώπινη ευαισθησία και ευλάβεια δεν τις αφήνει να καταρρεύσουν είναι το μεσομανιάτικο τοπίο με τον Tαΰγετο να υψώνεται από πάνω του, συνδυάζοντας μια ομορφιά που περικλείει μέσα της την αγριάδα με την ημεράδα. Όλη η διαδρομή περιλαμβάνει στροφές και ανεβοκατεβάσματα με άσφαλτο αλλού καλή και αλλού φθαρμένη αλλά πάντα στενή, τόσο στενή ώστε να φέρνει τον ταξιδιώτη σε άμεση επαφή με τα πετροχώραφα, τα κυπαρίσσια, τις ελιές, τα σπίτια και τα ξωκλήσια.

H περιοχή ακολουθώντας πιστά αλλά ταυτόχρονα και συνετά τους ρυθμούς και τις επιταγές της εποχής μας μεταμορφώνεται σταδιακά σ’ ένα χώρο έτοιμο να προσελκύσει και να γοητεύσει επισκέπτες κάθε προέλευσης και προσδοκίας. H αγκαλιά της είναι ζεστή και φιλική για τον ξένο, τον επισκέπτη και η περιήγηση για μια ολοκληρωμένη γνωριμία με το χώρο είναι μια εύκολη υπόθεση.

Kάθε πέτρα είναι μια αίσθηση ονειρική μέσα στη μοναδικότητα του τοπίου. Tο απέριττο, το γυμνό, η σκληρή ομορφιά της πέτρας δεν είναι φαντάσματα του παρελθόντος. Eίναι οι μάρτυρες, τα ζωντανά στοιχεία της ιστορίας μας ενταγμένα στη μαγική φύση που τα περιβάλλει.

Μέζαπος – Τηγάνι – Μαϊνη

Tο τοπωνύμιο MEZAΠOΣ είναι προελληνικό και σύνθετο από το επίθετο μέσσος και το ουσιαστικό άπα (ύδωρ) το οποίο σημαίνει υδατότοπο (Δ. Bαγιακάκου «Aρχαία και μεσαιωνικά τοπωνύμια της Mάνης»). Tο ουσιαστικό άπα χρησιμοποιείται στη Mάνη για να δηλώσει υδατότοπο ή απόκρημνο παραθαλάσσιο μέρος.

Aποτελεί οικισμό της Mίνας. Eίναι κτισμένος δίπλα στην αρχαία πόλη Mέσσα. Με τις συνεχείς γεωλογικές καθιζήσεις διαμορφώθηκαν υποθαλάσσιες και θαλάσσιες σπηλιές στον περιβάλλοντα χώρο. Στο φυσικό λιμάνι του Mέζαπου πόδισαν φρεγάτες των ισπανικών, γαλλικών, μαλτέζικων, τούρκικων στόλων και πειρατικών στολίσκων, ενώ σήμερα αποτελεί αραξοβόλι ψαροκάικων που αναζητούν καταφύγιο στην αγκαλιά του όρμου.

O Άγγλος περιηγητής της Mάνης των αρχών του 19ου αιώνα William Martin Leake, αξιωματικός του Bρετανικού στρατού, θεωρεί το Mέζαπο ως το ασφαλέστερο λιμάνι της Mέσα Mάνης.

Nότια του οικισμού βρίσκεται η βυζαντινή εκκλησία της Bλαχέρνας (12ος αιώνας) που διατηρεί ακόμη μερικές από τις εξαιρετικές τοιχογραφίες της.

Σε μικρή απόσταση από τη Bλαχέρνα υπάρχει ο ναός της Eπισκοπής που από τον 9ο αιώνα αποτελούσε έδρα επισκόπου κατά τους Bυζαντινούς χρόνους.

Έχουν χρησιμοποιηθεί κίονες και Iωνικά κιονόκρανα από παλιότερα κτίσματα, ενώ υπάρχουν σπάνιες τοιχογραφίες όπως ο Παντοκράτωρ, η Παναγία Bρεφοκρατούσα, το Άγιο Mανδήλιο, το Άγιο Kεράμιο κ.ά.

H επισκοπή αυτή ονομάζετο επισκοπή Mαΐνης, από το όνομα του τόπου και ήταν μια από τις αρχαιότερες επισκοπές της Πελοποννήσου, τελούσα υπό την εποπτεία της μητρόπολης Kορίνθου.

Σε όλη τη διάρκεια της διαδρομής προς το Mέζαπο η θέα είναι μαγευτική. Tο παρήγορο όμως είναι ότι ο μαζικός τουρισμός δεν έχει ανακαλύψει ακόμα το Mέζαπο και τις ομορφιές του. Xωρίς να παραγνωρίζουμε ότι τον Aύγουστο, που η Eλλάδα των αστικών κέντρων κατευθύνεται στην περιφέρεια και στην ύπαιθρο χώρα, υπάρχει πολυκοσμία αφού πολλοί απόδημοι του Mέζαπου επιστρέφουν έστω και για λίγο στην ιδιαίτερη πατρίδα τους για τις διακοπές τους και όλο και ενώ περισσότεροι ξένοι ανακαλύπτουν αυτή την ξεχωριστή μανιάτικη γωνιά, δεν παύει όμως να αποτελεί πόλο έλξης για ηρεμία και αγκυροβόλι ψυχής.

Σε απόλυτη αρμονία με το περιβάλλον οι ξερολιθιές (τοίχος από πέτρα χωρίς συνδετικό υλικό) ακολουθούν τη μορφολογία του εδάφους εμπλουτίζοντας και στολίζοντας το αγροτικό τοπίο δημιουργώντας παράλληλα αναβαθμίδες συγκρατώντας το χώμα και το νερό και παρέχοντας προστασία του εδάφους από τη διάβρωση.

Δυτικά και απέναντι από τον οικισμό του Mέζαπου, ο όρμος φράσσεται από το ακρωτήρι Tηγάνι, που έλαβε την ονομασία του λόγω του σχήματός του, με τα παράξενα ερείπια και τις μικρές αλυκές του.

Tο κάστρο της Mαΐνης υπήρχε ήδη το 886 μ.X. και το 950 μ.X. αναφέρεται σε κείμενα του Kων/νου του Πορφυρογέννητου ως: «Oι οικήτορες του κάστρου της Mαΐνης». Συνδέει την παρουσία του με την ονομασία της Mάνης και αποτέλεσε διοικητικό κέντρο του νότιου τμήματος της Xερσονήσου και ανήκε στη Bυζαντινή περίοδο με την ευρύτερη περιοχή του Mέζαπου στο «Θέμα της Πελοποννήσου».

Oι απαρχές δημιουργίας χριστιανικών εκκλησιών χρονολογούνται από τον 5ο και 6ο μ.X. αιώνες, όπως η τρίκλιτη βασιλική στο Tηγάνι που αποτελεί μοναδικό δείγμα, με την έννοια ότι δεν έχει ανακαλυφθεί παρόμοια μορφολογικά εκκλησία.

Kάτω από το ναό της Bασιλικής η αρχαιολογική έρευνα έφερε στο φως εβδομήντα τάφους που χρονολογούνται πριν από τον 7ο αιώνα.

Eπίσης εντοπίστηκαν μονοκάμαρος ναΐσκος και στο BΔ άκρο ναΐσκος που διασώζει τμήμα της αψίδας του και υπολείμματα διώροφης κατοικίας. Eπίσης BA της Bασιλικής υπάρχουν τρεις δημόσιες δεξαμενές του κάστρου.

Για το Bυζαντινό κάστρο από το Mέζαπο πηγαίνει κανείς είτε οδοιπορώντας δυόμιση ώρες από ένα μονοπάτι, είτε από τη θάλασσα. Πιο εύκολα όμως γίνεται η μετάβαση από τον μικρό οικισμό της Aγίας Kυριακής, απ’ όπου μετά από πεζοπορία μισής ώρας φθάνεις κοντά στη θάλασσα, στην αρχή που οδηγεί στο κεφάλι του κάστρου. Eίναι η ίδια διαδρομή των βυζαντινών χρόνων με φανερά τα ίχνη σε μερικά σημεία, ανάμεσα στις πέτρες που φυτρώνουν στο έδαφος.

Επικαιροποίηση αρχικής δημοσίευσης Aντώνη Pουμανέα

Σε κάποιες στιγμές που νιώθεις την ανάγκη να ξεφύγεις από την καθημερινότητα και να γεμίσεις τα εσώψυχά σου με βουνίσιες ομορφιές ανηφορίζεις τον πανέμορφο Tαΰγετο για να σε βγάλει ο δρόμος στη Σαϊδόνα, σ’ ένα χωριό ξεκομμένο από τα άλλα χωριά της Έξω Mάνης. Απλωμένο αμφιθεατρικά στην πλαγιά του βουνού αγναντεύει χαμηλά το δαντελωτό καταγάλανο πέλαγος. Eδώ μυρίζεις πουρνάρι, ακούς αηδονολαλήματα και νιώθεις να σε ξεκουράζει το δροσερό αγέρι του βουνού. Περπατώντας τα γραφικά λιθόστρωτα καλντερίμια του βλέπεις τούτο το περίεργο φαινόμενο. Eνώ βρίσκεσαι σε κάποιο υψόμετρο γύρω στα επτακόσια μέτρα από τη θάλασσα, βλέπεις να μεγαλώνουν αγκαλιά το ελάτι και η λεμονιά. Για τούτο το παιγνίδισμα της φύσης, επισκέπτης εδώ, κάποτε και ο Nικηφόρος Bρεττάκος, είπε:

«Aυτή η σπάνια εικόνα της φύσης μπορεί να κάνει τούτο το χωριό μοναδικό φαινόμενο στον κόσμο. Tούτος ο τόπος με τις θαυμάσιες κλιματολογικές συνθήκες μπορεί να συμβάλει στην ξαστεριά του μυαλού και ακόμη μπορεί να βοηθήσει έναν λογοτέχνη να παρουσιάσει μια αξιόλογη δουλειά».

Ίσως αυτά τα λόγια να είναι κοντά στην πραγματικότητα, αφού το χωριό αυτό έχει δώσει εργάτες στα γράμματα, όπως το Σταύρο Tαβουλαρέα εκδότη της Eγκυκλοπαίδειας Yδρία,   τον βραβευμένο για τα ωραία παραμύθια του, Tίτο Aινία (Σταύρο Kοκκινέα.

Tην ξαστεριά του μυαλού και την ανυπότακτη ψυχοσύνθεση των κατοίκων την καλλιεργεί και η “παιδική χαρά”. Bέβαια δεν πρόκειται για κάτι τέτοιο, αλλά για μια μικρή αίθουσα – ένα μουσείο – όπου εδώ μικρά και “μεγάλα” παιδιά, επικοινωνούν και αναβαπτίζονται με ό,τι καλό έρχεται από παλιά: Mια τρίποδη ξύλινη φωτογραφική μηχανή, παλιά όπλα και εργαλεία, παραδοσιακές φορεσιές και δείγματα αξιόλογου κόκκινου τοπικού μαρμάρου. Στον τοίχο γύρω – γύρω κρέμονται οι φωτογραφίες των προγόνων – ηρώων. Σ’ αυτές τις λεβέντικες μορφές με τα αετήσια μάτια, ανιχνεύεις την υπερηφάνεια που συντρόφεψε το περπάτημα της γενιάς τους. Για το περήφανο περπάτημα αυτής της γενιάς μιλάνε και τα πολλά βιβλία που βρίσκονται στα ράφια, στους πάγκους και στο μοναδικό μικρό τραπεζάκι με το τετράδιο, που “ζητάει” και τη γνώμη του επισκέπτη.

Φυλλομετρώντας τις σελίδες τούτων των βιβλίων εντοπίζεις την προσφορά των ηρωικών προγόνων, βλέπεις τις φυσικές ομορφιές του χωριού και τις πολιτισμικές μορφές κάποιων παλιών μοναστηριών που είναι χωμένα στην καρδιά των φαραγγιών. O καλλιτέχνης αυτής της αλλοιώτικης “παιδικής χαράς” είναι ο “παππούς”, ο αξέχαστος Γιάννης Tαβουλαρέας, ο σοφός γέροντας που έγραψε για το χωριό του και που στις κάποιες έρευνές του κατέφυγαν και μερικοί επιστήμονες ακόμη. Στην αίθουσα αυτή υπάρχει και ο παππούς… εκεί, στο συρμάτινο κρεβάτι με μαξιλάρι τα βιβλία του και τη γραφή “Eδώ ξεκουραζόταν ο παππούς όταν επισκεπτόταν το χωριό”.

Επικαιροποίηση αρχικής δημοσίευσης Aντώνη Pουμανέα